Ik stond ooit bij de balie van mijn centro de salud met een gezwollen enkel en geen idee hoe ik "verzwikt" in het Spaans moest zeggen. Ik wees maar wat en zei me duele aquí, het doet hier pijn. Dat werkte, uiteindelijk, maar het kostte meer tijd en meer gebarentaal dan nodig was. Sindsdien heb ik een klein rijtje zinnen paraat liggen voor als het misgaat met mijn gezondheid. Dat rijtje deel ik hier.
Doler: het werkwoord dat alles draagt
Het belangrijkste werkwoord bij de dokter is doler, pijn doen. Dat werkt net als gustar, waar ik eerder al over schreef: het lichaamsdeel is het onderwerp van de zin, niet jijzelf. Je zegt dus niet "ik doe pijn aan mijn hoofd", maar letterlijk "mijn hoofd doet mij pijn".
Me duele la cabeza betekent ik heb hoofdpijn, letterlijk mijn hoofd doet mij pijn.
Me duelen las rodillas betekent mijn knieën doen pijn. Let op het meervoud: bij één lichaamsdeel gebruik je duele, bij meerdere duelen.
Me duele la garganta cuando trago betekent mijn keel doet pijn als ik slik.
Je kunt ook een ander lijdend voorwerp invullen als de pijn niet bij jezelf zit, bijvoorbeeld le duele el estómago, zijn of haar maag doet pijn. Dat is handig als je voor een kind of partner iets moet vertalen bij de arts.
Tener: de andere basis
Naast doler gebruik je tener voor veel klachten die je in het Nederlands met "hebben" zegt.
Tengo fiebre betekent ik heb koorts.
Tengo náuseas betekent ik ben misselijk.
Tengo tos desde hace tres días betekent ik hoest al drie dagen. Die combinatie met desde hace is nuttig: zo geef je meteen aan hoelang de klacht al speelt, en dat is vaak het eerste wat een arts vraagt.
Tengo alergia al polen betekent ik ben allergisch voor stuifmeel. Vervang polen gerust door los frutos secos (noten) of la penicilina als dat van toepassing is, want dat soort informatie wil je zeker goed overbrengen.
Hoe de klacht precies voelt
Een arts vraagt vaak door: is het een stekende pijn, een drukkende pijn, komt het en gaat het? Een paar woorden die daarbij helpen:
Es un dolor punzante betekent het is een stekende pijn.
Es un dolor sordo, como una presión betekent het is een doffe pijn, als een druk.
Va y viene betekent het komt en gaat.
Es constante betekent het is constant aanwezig.
Empeora por la noche betekent het wordt erger in de nacht.
Deze zinnetjes klinken misschien overdreven precies voor een telefoongesprek met de huisarts, maar in de spreekkamer zijn ze goud waard. De arts stelt die vraag toch, en dan is het fijn als je al een antwoord klaar hebt staan in plaats van te zoeken naar woorden terwijl je je al niet lekker voelt.
Een afspraak maken
Voor je bij de dokter zit, moet je er meestal eerst komen. Bij de balie of telefonisch zijn dit de standaardzinnen:
Quisiera pedir cita con el médico de cabecera betekent ik zou graag een afspraak willen maken met de huisarts.
Es urgente, ¿tienen hueco hoy? betekent het is dringend, hebben jullie vandaag nog plek?
¿Puede venir alguien a domicilio? betekent kan er iemand aan huis komen? Dat laatste is in sommige Spaanse regio's nog steeds mogelijk bij een huisarts, vooral op het platteland, dus het is geen rare vraag om te stellen.
Medicijnen en recepten
Bij het einde van het consult hoor je vaak woorden die je wilt herkennen.
Le voy a recetar un antibiótico betekent ik ga u een antibioticum voorschrijven.
Tómelo cada ocho horas con comida betekent neem het elke acht uur met eten in.
¿Esto tiene efectos secundarios? betekent heeft dit bijwerkingen? Een vraag die ik zelf altijd stel, want de bijsluiter lezen in het Spaans is weer een hele oefening op zich.
¿Necesito receta para comprarlo? betekent heb ik een recept nodig om het te kopen? In Spanje kun je bij de apotheek namelijk meer zonder recept krijgen dan je in Nederland gewend bent, maar niet alles.
Een paar valse vrienden om te onthouden
Bij dit onderwerp loer je al snel in een valkuil die ik al eens beschreef in het stukje over valse vrienden in het Spaans: constipado betekent verkouden, niet verstopt. En embarazada betekent zwanger, niet verlegen. Zeg dus nooit per ongeluk estoy embarazada als je eigenlijk bedoelt dat je je een beetje gegeneerd voelt in de wachtkamer. Dat heb ik ooit bijna fout gezegd, en de verpleegkundige moest er hartelijk om lachen.
Met deze basis kom je een heel eind. Je hoeft niet elk symptoom perfect te kunnen omschrijven, als je maar duidelijk maakt waar het zit, hoelang het al speelt en hoe erg het is. De rest vult de arts vaak zelf aan met gerichte vragen, en dan hoef jij alleen nog maar sí of no te antwoorden.
Voor de duidelijkheid: ik ben geen leraar Spaans. Ik woon in Spanje en leer de taal zelf, elke ochtend opnieuw. Deze serie bestaat omdat alle informatie over Spaans leren versnipperd over het internet ligt. Hier zet ik het per klein onderwerp op een rij, zoals ik het zelf had willen vinden.
Headerfoto: Los Muertos Crew via Pexels | Foto: Polina Tankilevitch via Pexels