Ik heb het zelf gedaan bij de huisarts hier in het dorp. Ik wilde zeggen dat ik verstopt zat, een beetje opgeblazen gevoel, niets ernstigs. Ik zei: estoy constipado. De huisarts keek me vriendelijk aan en vroeg of ik ook hoestte. Want constipado in het Spaans betekent niet verstopt in de buik, het betekent verkouden.
Dit soort woorden heet een valse vriend. Een woord dat eruitziet als een Nederlands woord, soms zelfs precies hetzelfde klinkt, maar iets anders betekent. Je brein legt automatisch de verbinding, want waarom zou het ook niet kloppen, en dan zeg je met volle overtuiging iets wat niet klopt. Ik bespreek er hier drie die ik zelf ben tegengekomen, en die geregeld voor verwarring zorgen bij Nederlanders en Belgen in Spanje.
Constipado: verkouden, niet verstopt
In het Nederlands zeg je dat je constipatie hebt als je met het toilet moeite hebt. In het Spaans is estar constipado gewoon verkouden zijn. Niets met je darmen te maken.
Estoy constipado desde el lunes betekent: ik ben sinds maandag verkouden.
Wil je het hebben over de andere betekenis, de Nederlandse, dan gebruik je estar estreñido. Dat is het woord dat je bij de apotheek nodig hebt als je daar echt voor staat.
Necesito algo para el estreñimiento betekent: ik heb iets nodig tegen verstopping.
Het verwarrende zit hem erin dat constipado en constipatie in bijna elke andere taal wel hetzelfde betekenen. Engels, Frans, Duits: overal is constipation iets met je darmen. Spaans is hier de uitzondering, en precies daarom maakt bijna iedere Nederlander deze fout een keer.
Embarazada: zwanger, niet beschaamd
Deze ken je misschien al, want het is een van de bekendste valse vrienden tussen Spaans en Engels, en hij werkt ook richting het Nederlands. Embarazada betekent zwanger. Niet beschaamd, niet gegeneerd, hoewel het woord daar qua klank wel op lijkt.
Mi vecina está embarazada de seis meses betekent: mijn buurvrouw is zes maanden zwanger.
Wil je zeggen dat je je ergens voor geneerde, dan gebruik je estar avergonzado of gewoon me dio vergüenza.
Me dio vergüenza preguntar otra vez betekent: ik schaamde me om nog een keer te vragen.
Het grappige is dat je deze fout bijna nooit zelf maakt zonder dat iemand je meteen corrigeert, want de context is vaak zo duidelijk dat Spanjaarden direct doorhebben wat je bedoelt. Maar beter is het natuurlijk om hem meteen goed te gebruiken, zeker als je het hebt over iemand die daadwerkelijk zwanger is. Dat wil je niet verkeerd om zeggen op een verjaardag of op het terras.
Actual: huidig, niet feitelijk
Deze is sluipender, omdat de fout niet opvalt in het gesprek zelf. Actual in het Spaans betekent huidig, van dit moment. Niet feitelijk of werkelijk, zoals in het Nederlands.
La situación actual del mercado inmobiliario es complicada betekent: de huidige situatie van de woningmarkt is ingewikkeld. Niet: de feitelijke situatie.
Wil je feitelijk of werkelijk zeggen, dan gebruik je real of de hecho.
De hecho, no sabía nada del tema betekent: eigenlijk, of in werkelijkheid, wist ik niets van het onderwerp.
Hetzelfde geldt voor het werkwoord dat erbij hoort. Actualizar betekent bijwerken of updaten, niet iets actueel maken in de zin van er een mening over hebben. Tengo que actualizar el programa betekent: ik moet het programma updaten.
Deze valse vriend zorgt niet voor gênante momenten zoals de vorige twee, maar wel voor kleine misverstanden in geschreven Spaans, bijvoorbeeld in een nette e-mail waarin je het over de huidige stand van zaken wilt hebben. Schrijf je dan la situación real, dan zeg je iets anders dan je bedoelt.
Waarom deze fouten blijven terugkomen
Het patroon achter deze drie woorden is steeds hetzelfde. Het Spaanse woord lijkt qua vorm op een Nederlands of Engels woord, maar de betekenis is in de loop van de taalgeschiedenis een andere kant op gegroeid. Bij constipado en embarazada gaat het om het lichaam, en dat maakt de misverstanden net iets gênanter dan bij een doodgewoon zelfstandig naamwoord.
Ik merk bij mezelf dat ik deze drie woorden inmiddels goed heb zitten, juist omdat ik ze fout heb gebruikt. De huisarts die naar mijn hoest vroeg terwijl ik het over iets anders had, die blijft hangen. Een lijstje uit je hoofd leren werkt bij valse vrienden minder goed dan een keer de verkeerde reactie krijgen. Dan onthoud je het de rest van je leven.
Er zijn in het Spaans nog tientallen van dit soort woorden, sommige onschuldig, andere net zo gênant als deze twee. Wie een tijdje in Spanje woont, komt ze vanzelf tegen, meestal op het moment dat je het niet verwacht, bij de dokter, bij de bakker, of gewoon aan de telefoon.
Voor de duidelijkheid: ik ben geen leraar Spaans. Ik woon in Spanje en leer de taal zelf, elke ochtend opnieuw. Deze serie bestaat omdat alle informatie over Spaans leren versnipperd over het internet ligt. Hier zet ik het per klein onderwerp op een rij, zoals ik het zelf had willen vinden.
Headerfoto: Pavel Danilyuk via Pexels | Foto: Jess Bailey Designs via Pexels