Veel mensen denken dat ziek zijn in Spanje ongeveer hetzelfde werkt als in Nederland. Je belt je baas, legt je neer op de bank en wordt na een paar dagen doorbetaald. Dat klopt, tot je merkt dat het hier op een andere manier werkt en je te laat bent met de juiste stap.
In Spanje heet ziekteverlof baja laboral of officieel incapacidad temporal, tijdelijke arbeidsongeschiktheid. Het systeem loopt via de Seguridad Social, de Spaanse sociale zekerheid. Als je in loondienst werkt en je bent verzekerd via je werkgever, dan heb je in principe recht op doorbetaling. Maar hoe veel, en vanaf welke dag, dat is anders dan je misschien gewend bent.
De eerste drie dagen
De eerste drie dagen ziekte worden in veel gevallen niet doorbetaald door de Seguridad Social. Of je werkgever deze dagen vergoedt hangt af van je cao (convenio colectivo). Sommige cao's verplichten de werkgever om ook deze dagen aan te vullen, andere niet. Dat staat in je contract of in de cao die van toepassing is op jouw sector. Kijk dat na voordat je ziek wordt, niet erna.
Vanaf dag vier
Vanaf de vierde ziektedag heb je recht op een uitkering. Van dag vier tot en met dag vijftien betaalt je werkgever 60% van je regulatoire basis (de base reguladora, berekend over je gemiddeld dagloon). Vanaf dag zestien neemt de Seguridad Social de betaling over. Die uitkering bedraagt 60% tot dag twintig, en daarna 75% van je base reguladora. Opnieuw: je cao kan bepalen dat je werkgever aanvult tot 100%. Dat verschilt per sector.
Hoe meld je je ziek
Je moet bij de huisarts langsgaan, bij het centro de salud dat bij je empadronamiento hoort. De huisarts stelt een parte de baja op: een officieel ziektebriefje. Dat document is het startpunt van alles. Zonder parte de baja heb je geen recht op uitkering.
Tot voor enkele jaren geleden moest je dat briefje zelf bij je werkgever inleveren. Dat is veranderd. Sinds een wetswijziging in 2023 stuurt de huisarts de parte de baja digitaal door naar de Seguridad Social, en die informeert je werkgever. Jij hoeft dus in principe geen papier meer te slepen. Controleer toch even bij je werkgever of het bericht goed is ontvangen, want in de praktijk lopen systemen soms achter.
Hoe lang duurt de baja
De huisarts beoordeelt hoe lang de baja nodig is. Bij korte ziektes van maximaal vijf dagen mag de huisarts meteen een volledige baja afgeven, inclusief de verwachte einddatum. Bij langere periodes zijn er controles: de arts vraagt je terug en bepaalt of de baja verlengd wordt.
Na 365 dagen ziekte kan de baja verlengd worden met maximaal nog 180 dagen, als herstel waarschijnlijk is. Daarna beoordeelt het INSS (Instituto Nacional de la Seguridad Social) of je tijdelijk of permanent arbeidsongeschikt bent. Dat is een heel ander traject.
Wat als je thuis werkt voor een Nederlands bedrijf
Stel je werkt vanuit Spanje als werknemer voor een Nederlandse werkgever. Dan hangt het ervan af of je Spaans of Nederlands sociaal verzekerd bent. Als je sociaal verzekerd bent in Spanje, gelden de Spaanse regels. Als je nog via Nederland sociaal verzekerd bent (dat kan tijdelijk het geval zijn op basis van een A1-verklaring), gelden de Nederlandse regels voor de uitkering, maar moet je je ziekmelding wel goed afstemmen met je werkgever en de Nederlandse uitvoeringsinstantie. Dit is een situatie waarbij het verstandig is om je vooraf goed te laten informeren, want de combinatie van twee systemen kan flink wat administratie opleveren.
Mag je werkgever contact opnemen
Ja. Je werkgever mag contact met je opnemen, maar is niet verplicht dat te doen en mag jou ook niet verplichten om te werken tijdens je baja. Je bent ziek, je bent vrijgesteld van werk. In de praktijk zien werkgevers soms dat anders, maar juridisch is de lijn duidelijk: tijdens een baja laboral verricht je geen werkzaamheden.
Je werkgever mag ook een bedrijfsarts inschakelen voor een controle. Dat heet een médico de empresa. Je bent verplicht bij die controle te verschijnen als de werkgever er een aanvraagt via de juiste kanalen.
Ontslag tijdens ziekte
Je kunt in principe worden ontslagen tijdens een baja, maar dat is in de meeste gevallen ongeldig (nulo) als het ontslag verband houdt met je ziekte. Spaans arbeidsrecht beschermt je hier vrij stevig tegen willekeurig ontslag tijdens ziekte. Als je twijfelt of een ontslag in jouw situatie geldig is, is het slim om even met een arbeidsrechtadvocaat te praten voordat je iets tekent.
En als je zelfstandige bent
Als autonomo heb je ook recht op een uitkering bij ziekte, maar dat werkt anders. Je betaalt via de RETA (het stelsel voor zelfstandigen) een bijdrage die ook ziekterisico dekt, maar de voorwaarden voor je uitkering zijn strenger. Je moet minstens 60 dagen aaneengesloten bijgedragen hebben aan de Seguridad Social om recht te hebben op de baja. En je moet zelf actief een baja aanvragen. Dat gaat niet automatisch. Meer over hoe die autonomo-premie is opgebouwd lees je in het artikel over RETA in Spanje.
Wat moet je bewaren
Houd alles bij. De parte de baja, alle verlengingen (partes de confirmación), en de parte de alta als je beter bent verklaard. De parte de alta geeft officieel aan dat je baja voorbij is en dat je weer kunt werken. Zonder dat document kom je formeel niet terug in het systeem.
Als je twijfelt of jouw situatie klopt, of als je werkgever een andere interpretatie heeft van wat je recht is, dan is een gestor of arbeidsrechtspecialist de kortste weg naar duidelijkheid. De regels zijn op papier helder, maar de praktijk verschilt per werkgever, per cao en soms per regio.
Headerfoto: SHVETS production via Pexels | Foto: Thirdman via Pexels