Veel mensen denken dat de retoriek van Vox hen als Europese expat niet raakt. Dat klopt, tot je beseft hoe snel een klimaat van uitsluiting ook jouw dagelijks leven verandert.
Vox brengt de verdediging van het zogenoemde 'blanke ras' steeds openlijker naar voren in zijn politieke campagnes en publieke uitlatingen. Dat meldden meerdere Spaanse media deze week. De partij verweeft dit taalgebruik met haar bredere xenofobe lijn: vreemdelingen buiten, eigen volk eerst. Het gaat niet meer alleen om migratie als beleidskwestie. Het wordt identiteitspolitiek van een andere orde.
Wat zegt Vox precies?
Volgens onderzoeksjournalisten en politicologen gebruikt Vox steeds vaker framing die rechtstreeks afkomstig is uit extreemrechtse internationale netwerken. Denk aan het idee dat de Europese bevolking 'vervangen' wordt, gecombineerd met een nostalgisch nationalisme dat de Spaanse identiteit als 'bedreigd' presenteert. Dit is geen nieuw verschijnsel, maar de openheid waarmee het nu wordt ingezet in reguliere campagnevoering is een verschuiving.
Vox zit in meerdere regionale coalities, onder andere in Aragon, de Balearen en op nationaal niveau als oppositiepartij met aanzienlijke invloed. In bepaalde provincies bepaalt de partij mede het politieke klimaat, ook als ze niet rechtstreeks regeert.
Wat merk jij ervan als Nederlander of Belg in Spanje?
Als EU-burger ben jij juridisch beschermd. Je hebt verblijfsrechten, je betaalt belasting, en de Spaanse wet behandelt je formeel als iemand met rechten en plichten. Vox kan die rechten niet zomaar afpakken, zeker niet zolang Spanje in de EU zit.
Maar de praktijk werkt anders. Een politiek klimaat dat 'buitenlanders' steeds nadrukkelijker negatief framed, heeft gevolgen. Denk aan houding bij lokale ambtenaren, sfeer in kleinere gemeenten, reacties van buren, of hoe je behandeld wordt bij een gemeentekantoor in een regio waar Vox politiek dominant is. Dat is moeilijk te meten, maar het is reëel.
Bovendien heeft Vox eerder gelobbyd voor het beperken van taalondersteuning voor anderstaligen bij overheidsinstanties, voor het afschaffen van bepaalde sociale voorzieningen die ook EU-migranten gebruiken, en voor strenger toezicht op verblijfsstatus. De meeste voorstellen haalden het niet, maar ze tekenen wel de richting.
Wat verandert er concreet?
Voordelen als de openbare gezondheidszorg, je recht op empadronamiento en je fiscale status als inwoner staan wettelijk vast. Daar verandert Vox voorlopig niets aan, simpelweg omdat ze daarvoor de macht niet hebben op nationaal niveau. De motie van wantrouwen die eerder dit jaar speelde maakte duidelijk dat de huidige coalitie onder druk staat, maar Vox profiteert daarvan eerder als oppositie dan als beleidsmaker.
Waar je wel op moet letten: in gemeenten en provincies waar Vox meebestuurt of de agenda bepaalt, kun je merken dat de politieke prioriteiten verschuiven. Minder budget voor integratieprogramma's, minder tolerantie voor anderstalige dienstverlening, en soms een algemeen klimaat dat minder gastvrij aanvoelt.
Is dit gevaarlijk?
Dat hangt af van hoe je het woord 'gevaarlijk' definieert. Fysiek gevaar voor Nederlanders of Belgen in Spanje ligt niet voor de hand. Maar een partij die de verdediging van een 'ras' als politiek instrument gebruikt, normaliseert een taalgebruik dat historisch catastrofale gevolgen heeft gehad. Dat zeggen onderzoekers en historici, niet alleen tegenstanders van Vox.
Praktischer: het beïnvloedt het soort Spanje dat je over vijf of tien jaar om je heen hebt. Of gemeentes nog open staan voor buitenlanders die zich willen vestigen. Of lokale politici vreemdelingenhaat als electoraal wapen blijven inzetten of niet.
Wat kun jij doen?
Op de eerste plaats: goed geïnformeerd blijven. Volg lokale verkiezingsuitslagen in jouw gemeente of provincie. Kijk welke partijen er in jouw ayuntamiento zitten en wat hun standpunten zijn over zaken die jou raken, zoals huisvesting, zorgaanbod en dienstverlening aan buitenlandse inwoners.
Als je langer dan vijf jaar legaal in Spanje woont, heb je het recht om te stemmen bij gemeenteraadsverkiezingen. Dat is een concreet instrument. Veel Nederlanders en Belgen weten dit niet of maken er geen gebruik van. Terwijl het de eenvoudigste manier is om invloed te hebben op het klimaat in jouw eigen gemeente.
Zorg ook dat je papieren op orde zijn. Een geldige TIE of registratie als EU-burger geeft je een sterkere positie dan iemand die er 'gewoon woont' zonder formele status. Als je nog niet goed geregistreerd bent, lees dan hoe je je Cl@ve digitale identiteit regelt, dat is de eerste stap in je officiële aanwezigheid als inwoner.
De kern is dit: Vox verandert vandaag niet jouw verblijfsrecht. Maar de normalisering van xenofobe retoriek in de Spaanse politiek is iets om serieus te nemen, ook als je er zelf niet direct slachtoffer van bent.
Headerfoto: Jo Kassis via Pexels | Foto: David Vives via Pexels Heb je vragen over wat dit voor jou betekent? Bekijk het netwerk van professionals.