Veel mensen denken dat je in Spanje op elk moment van de dag gewoon een tapa kunt bestellen in elk eettentje. Dat klopt niet helemaal, en wie daar niet op voorbereid is, staat regelmatig voor een dichte deur of krijgt een rekening die veel hoger uitvalt dan verwacht.
De Spaanse eetcultuur draait om andere tijden en andere gewoontes dan wat de meeste Nederlanders en Belgen kennen. Dat is niet alleen leuk om te weten als je op vakantie bent, het is ook gewoon handig als je hier woont en wekelijks boodschappen doet of uit eten gaat.
De etenstijden liggen gewoon later
In Nederland eet je rond 12.00 uur je boterham en rond 18.00 uur je avondeten. In Spanje schuift dat allemaal een paar uur op. De comida, de lunch, is traditioneel de hoofdmaaltijd van de dag en valt meestal tussen 14.00 en 16.00 uur. Veel Spanjaarden eten dan uitgebreider dan 's avonds: een voorgerecht, een hoofdgerecht en een toetje.
Het avondeten, de cena, is vaak lichter en valt veel later dan je gewend bent. In grote delen van Spanje zit men pas rond 21.00 of 22.00 uur aan tafel. In steden als Madrid en Sevilla kan dat zelfs nog later zijn, zeker in de zomer als het tot na 21.00 uur licht blijft.
Dat heeft gevolgen voor hoe restaurants hun dag indelen. Veel zaken sluiten tussen de lunch en het avondeten gewoon de deuren, vaak van ongeveer 16.00 tot 19.30 of 20.00 uur. Dat gat heet de horario partido, de gesplitste openingstijd. Loop je daar als buitenlander tegenaan zonder het te weten, dan sta je voor een dichte rolluik terwijl je gewoon honger hebt.
Let op
Reserveer je voor een Spaans restaurant, check dan altijd de openingstijden vooraf. Veel plekken op het platteland en in kleinere dorpen gaan tussen de middag echt dicht en gaan pas na 20.00 uur weer open.
Waar tapasbars anders werken
Tapasbars vullen precies de gaten tussen de hoofdmaaltijden op. Rond 13.00 uur en vanaf een uur of 20.00 uur zijn ze op hun drukst, met mensen die een borrel willen doen voordat de echte maaltijd begint. Dat verklaart ook waarom een tapasbar om 17.00 uur soms halfleeg aanvoelt: het is simpelweg niet het moment.
In sommige regio's, vooral in het zuiden zoals Granada en delen van Andalucía, krijg je bij elk drankje automatisch een gratis tapa erbij. In andere regio's, zoals Catalonië of Madrid, moet je tapas apart bestellen en betaal je er gewoon voor. Dat verschil zorgt voor nogal wat verwarring bij nieuwkomers die denken dat gratis tapas overal de norm zijn.
Tapa, ración en menú del día: ken het verschil
Drie begrippen die makkelijk door elkaar gehaald worden, met gevolgen voor je portemonnee:
- Tapa: een klein hapje, vaak gratis of voor een paar euro, bedoeld om te proeven, niet om vol van te worden.
- Ración: een flink grotere portie van hetzelfde gerecht, bedoeld om te delen aan tafel en veel duurder dan een tapa.
- Menú del día: een vast lunchmenu, meestal alleen op werkdagen tussen 13.00 en 16.00 uur, met voorgerecht, hoofdgerecht, toetje of koffie en drinken inbegrepen, meestal voor 12 tot 15 euro.
Bestel je per ongeluk vier raciones in plaats van tapas omdat je de kaart verkeerd leest, dan kan de rekening zomaar het dubbele of meer worden van wat je verwachtte. Vraag bij twijfel gewoon aan de ober wat het verschil is, dat wordt totaal niet raar gevonden.
Wist je dat
Het menú del día ontstond in de jaren zeventig onder Franco als verplicht betaalbaar menu voor reizigers. De regel is afgeschaft, maar de gewoonte van een goedkoop en compleet lunchmenu is in heel Spanje blijven bestaan.
Regionale verschillen die het leven makkelijker maken
Waar je woont, bepaalt flink wat je kunt verwachten. In Andalucía en Extremadura is de gratis tapa bij een drankje de normaalste zaak van de wereld. In Baskenland draait alles om pintxos, kleine hapjes op een stokje die je apart afrekent, vaak via een bonnetjessysteem aan het einde van de avond. In Catalonië en de grote steden zoals Barcelona en Madrid is de horeca veel internationaler geworden en vind je steeds meer restaurants die gewoon doorlopend open zijn, zeker in toeristische wijken.
Woon je in een klein dorp in bijvoorbeeld Murcia of Castilla-La Mancha, houd dan serieus rekening met de traditionele tijden. Daar is de siëstasluiting nog heel gewoon en gaat vrijwel alles om 14.00 uur dicht, inclusief veel winkels en soms zelfs de apotheek, al zijn er voor apotheken officieel regionale dienstroosters voor noodgevallen.
Wat dit praktisch betekent voor je dagindeling
Als je hier woont, is het slim om je eigen ritme een beetje aan te passen in plaats van tegen de klok in te vechten. Plan je boodschappen en afspraken niet tussen 14.00 en 17.00 uur als je in een kleinere plaats woont, want dan is er kans dat zaken dicht zijn. Ga je met Nederlandse of Belgische vrienden uit eten, waarschuw ze dan dat een tafel reserveren voor 19.00 uur in veel restaurants nog niet eens mogelijk is omdat de keuken pas opent.
Voor wie net in Spanje is komen wonen en nog andere praktische zaken moet regelen, zoals een betaalrekening openen of belastingzaken uitzoeken, geldt hetzelfde advies als bij eten: vraag het gewoon na bij de bron in plaats van aan te nemen dat het hetzelfde werkt als thuis.