87.000. Zoveel buitenlandse pensioenen keert de Sociale Verzekeringsbank alleen al naar Spanje uit, en dat aantal groeit elk jaar (check de actuele cijfers bij de SVB). Maar wist je dat je AOW kan doorlopen naar je partner als jij overlijdt terwijl je in Spanje woont? De meeste mensen regelen hun pensioen, hun hypotheek en hun zorgverzekering. De erfenis komt pas ter sprake als het al te laat is.
Dat is zonde, want juist in Spanje kan een overlijden voor behoorlijk wat extra gedoe zorgen als je er niet op voorbereid bent. Spaans erfrecht werkt namelijk anders dan Nederlands of Belgisch erfrecht, en als je hier woont of een huis hebt, krijg je er vroeg of laat mee te maken.
Welk erfrecht geldt er eigenlijk voor jou
Dit is het eerste punt waar mensen in de war raken. Woon je in Spanje, dan geldt in principe het Spaanse erfrecht op je hele nalatenschap, ook op bezittingen die nog in Nederland of België staan. Dat komt door een Europese erfrechtverordening die sinds 2015 geldt in de meeste EU-landen, waaronder Spanje, Nederland en België.
Het goede nieuws: je mag daarvan afwijken. In je testament kun je expliciet vastleggen dat het erfrecht van je nationaliteit moet gelden in plaats van het Spaanse. Veel Nederlanders en Belgen doen dit juist omdat het Nederlandse of Belgische systeem bekender aanvoelt, en omdat het Spaanse systeem soms strenger is over wie wat moet krijgen.
Het Spaanse erfrecht kent namelijk het principe van de legítima: een verplicht erfdeel voor kinderen. Je kunt als ouder in Spanje niet zomaar je hele vermogen aan je partner nalaten als je kinderen hebt, tenzij je uitdrukkelijk het erfrecht van je eigen nationaliteit kiest. Dit verschilt sterk van het Nederlandse systeem, waar de langstlevende partner meestal eerst aan de beurt is.
Heb je nog geen testament in Spanje, laat dan sowieso even checken welk recht op jouw situatie van toepassing is. Dat is precies het soort vraag waar een advocaat die beide rechtssystemen kent je snel mee kan helpen.
Een Spaans testament: wel of niet nodig
Een Nederlands of Belgisch testament blijft in principe geldig in Spanje, maar in de praktijk is een apart Spaans testament vaak verstandig. Waarom? Omdat de Spaanse notaris en het Spaanse Registro General de Actos de Última Voluntad (het centrale testamentenregister) sneller werken met een document dat in het Spaans is opgesteld en volgens Spaanse formaliteiten is gepasseerd.
Zonder een Spaans testament moet je nabestaanden vaak eerst een officiële vertaling en legalisatie van het buitenlandse testament regelen, en dat kost tijd. In een periode waarin iedereen toch al met verdriet zit, is dat niet waar je nabestaanden op zitten te wachten.
Een Spaans testament hoeft niet duur te zijn. Bij de notaris betaal je meestal een beperkt bedrag (check de actuele tarieven bij een notaris bij jou in de buurt), en het wordt meteen geregistreerd. Laat het wel opstellen door iemand die precies weet hoe de rechtskeuze (Nederlands, Belgisch of Spaans erfrecht) correct wordt vastgelegd, want een foutje hierin kan je erfgenamen later duur komen te staan.
Wat erfgenamen praktisch moeten regelen
Stel, iemand overlijdt in Spanje met bezittingen hier. Wat moeten de erfgenamen dan concreet doen? Dit is de volgorde die in de praktijk meestal wordt gevolgd:
Eerst heb je de overlijdensakte nodig, die de Spaanse burgerlijke stand (Registro Civil) afgeeft. Daarna vraag je bij het Registro General de Actos de Última Voluntad in Madrid op of er een testament geregistreerd staat, en zo ja, bij welke notaris. Vervolgens ga je naar die notaris voor de officiële verklaring van erfgenamen (declaración de herederos als er geen testament is, of gewoon de aanvaarding als er wel een testament is).
Pas daarna kun je daadwerkelijk bezittingen op naam zetten: een huis, een bankrekening, een auto. En hier komt het punt waar veel mensen van schrikken: de successiebelasting (impuesto de sucesiones) moet in Spanje doorgaans binnen zes maanden na overlijden zijn aangegeven en betaald, al zijn er mogelijkheden tot uitstel. Controleer de actuele termijnen en voorwaarden bij de Agencia Tributaria of de belastingdienst van de betreffende regio, want dan loopt er mogelijk rente.
Zes maanden klinkt ruim, maar met internationale papieren, vertalingen en wachttijden bij notarissen is dat sneller voorbij dan je denkt. Begin er dus op tijd mee, of beter nog: zorg dat je nabestaanden al weten bij welke notaris het testament ligt en welke papieren ze nodig hebben.
Hoeveel successiebelasting betalen je erfgenamen
Dit is misschien wel de grootste verrassing voor Nederlandse en Belgische families: de hoogte van de successiebelasting in Spanje verschilt enorm per regio. Elke autonome regio (Comunidad Autónoma) mag zelf kortingen en vrijstellingen vaststellen, en de verschillen zijn groot.
In regio's als Madrid en Andalusië gelden ruime kortingen voor partners en kinderen, waardoor de werkelijke belastingdruk voor naaste familie vaak laag uitvalt. In andere regio's kan de belasting flink hoger uitpakken, zeker als het gaat om een grotere erfenis of om erfgenamen die geen directe familie zijn.
Welk regionaal tarief geldt, hangt meestal af van waar de overledene de laatste jaren voor zijn overlijden woonachtig was, niet van waar de erfgenaam woont. De exacte regels en vrijstellingen veranderen regelmatig per regio, dus check dit altijd met een belastingadviseur die de actuele tarieven van jouw specifieke Comunidad Autónoma kent.
Vergeet ook niet dat je in Nederland of België mogelijk óók erfbelasting verschuldigd bent, afhankelijk van waar de overledene woonachtig was volgens de nationale regels van dat land. Spanje en Nederland hebben geen specifiek verdrag tegen dubbele successiebelasting, dus het is zaak dit vooraf goed uit te zoeken in plaats van achteraf voor verrassingen te staan.
Praktische stappen voor nu, niet voor later
Niemand zit te wachten op gesprekken over overlijden, maar een paar simpele stappen nu besparen je nabestaanden straks enorm veel stress. Laat een Spaans testament opstellen als je hier een huis, bankrekening of ander vermogen hebt. Leg vast welk erfrecht moet gelden. En vertel je naaste familie waar het testament ligt en bij welke notaris.
Dat laatste wordt vaak vergeten, maar is minstens zo belangrijk als het testament zelf. Een testament dat niemand kan vinden, helpt je erfgenamen niet verder.
Wil je dit goed geregeld hebben, dan loont het om een notaris, advocaat en belastingadviseur in te schakelen die ervaring hebben met internationale erfenissen. Een overzicht van betrouwbare professionals voor dit soort zaken vind je op nieuwsuitspanje.nl/professionals.
Headerfoto: https://kaboompics.com/ via Pexels | Foto: Kampus Production via Pexels