Wie in Spanje voor het eerst een specialist nodig heeft, loopt vaak tegen een muur op. Je belt het ziekenhuis, vraagt om een afspraak bij de cardioloog of de dermatoloog, en krijgt te horen dat dat zo niet werkt. Het Spaanse systeem werkt met verwijzingen. Geen verwijzing, geen afspraak. En als je die verwijzing te laat regelt, loop je weken achter.
Eerst naar de huisarts, dan pas verder
In het openbare Spaanse zorgstelsel, de Seguridad Social, begint alles bij de médico de cabecera: de huisarts. Die is gekoppeld aan je wijk of gemeente op basis van je empadronamiento, de inschrijving in het bevolkingsregister. Zonder empadronamiento geen vaste huisarts, en zonder huisarts geen doorverwijzing.
Als de huisarts vindt dat een specialist nodig is, maakt hij of zij een verwijzing (derivación of volante). Daarna wordt je ingepland bij een specialist, een especialista, in je regio. Hoe lang je wacht, verschilt enorm per specialisme en per regio. In sommige gevallen zijn wachttijden van vier tot acht weken normaal. Voor minder urgente gevallen, zoals een huidcontrole of een oogmeting, kan het oplopen tot drie maanden of langer.
Elke regio houdt zijn eigen wachtlijsten bij. De Comunidad de Madrid publiceert ze online. In Catalonië, de Valenciana en Andalusië is dat vergelijkbaar, al zijn de interfaces niet altijd even toegankelijk voor wie geen vloeiend Spaans leest.
Wat als je particuliere zorgverzekering hebt?
Veel Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen, kiezen voor een privéverzekering naast of in plaats van het openbare systeem. Dat is begrijpelijk. Met een privéverzekering kun je bij de meeste polissen rechtstreeks bij een specialist terecht, zonder wachttijd en zonder verwijzing van een huisarts.
Bekende aanbieders zijn Sanitas, Adeslas, Asisa en DKV. De premies lopen uiteen van ongeveer 50 tot 150 euro per maand per persoon, afhankelijk van leeftijd, dekking en eigen risico. Dat is aanzienlijk goedkoper dan een vergelijkbare verzekering in Nederland, maar de dekking is ook anders. Controleer altijd of bestaande aandoeningen zijn uitgesloten en of geestelijke gezondheidszorg, fysiotherapie of tandheelkunde in het pakket zitten.
Als je via de Seguridad Social werkt of bijdraagt als autonomo (zelfstandige), heb je sowieso recht op openbare zorg. De privéverzekering is dan een aanvulling, niet een vervanging.
S1-formulier en wie recht heeft op openbare zorg
Als je een AOW of andere uitkering uit Nederland ontvangt, kun je via het S1-formulier aanspraak maken op openbare Spaanse zorg op kosten van Nederland. Dat formulier vraag je op bij het CAK in Nederland. Met het S1 schrijf je je in bij de INSS in Spanje, en daarna bij de regionale gezondheidsdienst.
Belangrijk: dit geldt alleen voor wie daadwerkelijk een Nederlandse uitkering of AOW ontvangt. Het is niet zo dat elk EU-burgers automatisch recht heeft op openbare Spaanse zorg via dit formulier.
Wie werkt als autonomo in Spanje en sociaalzekerheidsbijdragen betaalt via de RETA, heeft sowieso toegang tot openbare zorg via het Spaanse systeem.
Spoed: hoe dat anders loopt
Bij spoed ga je naar de urgencias, de spoedeisende hulp. Dat kan direct, zonder verwijzing. In het openbare stelsel is spoedeisende zorg gratis voor wie verzekerd is via de Seguridad Social of het S1-formulier. Als je niet bent ingeschreven en niet verzekerd bent, betaal je. De kosten voor een bezoek aan de spoedeisende hulp kunnen oplopen tot 200 euro of meer, afhankelijk van wat er gedaan wordt.
Bij een privékliniek betaal je ook bij spoed zelf, tenzij je privéverzekering dit dekt. Check dat van tevoren, want niet alle polissen dekken spoedgevallen buiten kantooruren.
Taal is een praktisch struikelblok
Veel specialisten in Spanje spreken geen of nauwelijks Engels. In toeristische kustgebieden of grote steden zoals Barcelona of Madrid zijn er meer artsen die Engels spreken, maar het is niet gegarandeerd. Nederlands spreken is bij de openbare zorg bijna nergens beschikbaar.
Heb je een complexe aandoening of moet je een operatie bespreken, neem dan iemand mee die Spaans spreekt, of zoek actief naar klinieken die meertalige zorg aanbieden. Sommige privéklinieken in Marbella, Alicante en Barcelona doen dat expliciet.
Recept na de afspraak: wat dan?
Als de specialist een recept uitschrijft, is dat in het openbare systeem digitaal geregistreerd. Je haalt je medicijnen gewoon op bij de apotheek met je tarjeta sanitaria, de Spaanse zorgpas. Soms vereist de apotheek ook je DNI of NIE. Bij privéspecialisten krijg je een papieren recept mee. Dat kun je ook bij de apotheek inwisselen, maar de vergoeding via je privéverzekering moet je soms zelf regelen via een declaratieformulier.
Over de precieze regels rond medicijnen op recept in Spanje schreven we eerder al een uitgebreid artikel over medicijnen op recept in Spanje.
Twijfel je over je situatie?
Het Spaanse zorgsysteem is goed, maar het vergt wat kennis van hoe het in elkaar steekt. Als je niet zeker weet of je recht hebt op openbare zorg, of als je twijfelt welke privéverzekering bij je situatie past, is het slim om je te laten adviseren. Een gestor of administratief adviseur in Spanje kan helpen je inschrijvingen op orde te zetten, inclusief de empadronamiento en je registratie bij de Seguridad Social, zodat je niet met lege handen staat als je de zorg echt nodig hebt.
Headerfoto: Los Muertos Crew via Pexels | Foto: mehmetography via Pexels