Om tien uur 's avonds is het terras vol. Kinderen rennen nog over de stoep. Oma bespreekt de dag met haar buurvrouw. En jij vraagt je af of je de enige bent die al honger had om zeven uur.
Dat gevoel kennen de meeste Nederlanders en Belgen die naar Spanje verhuizen. Het dagritme hier wijkt fors af van wat je gewend bent, en dat botst soms harder dan je verwacht. Niet één keer, maar elke dag opnieuw, tot je begrijpt waarom het zo loopt.
De klok klopt niet, de zon wel
Spanje draait officieel op Midden-Europese tijd, net als Nederland en België. Maar dat is een historische toevalligheid. Generaal Franco zette de klok in 1940 gelijk aan die van nazi-Duitsland, en die keuze is nooit teruggedraaid. Qua zonnestand zou Spanje eigenlijk GMT moeten volgen, net als Portugal en het VK.
Wat dat betekent in de praktijk: in Madrid gaat de zon in de zomer pas na half tien onder. In Sevilla en Málaga soms nog later. De dag is dus letterlijk langer in Spanje, maar dan aan het einde. En de samenleving heeft zich daar volledig op ingesteld. Je doet je boodschappen niet om zes uur 's avonds omdat het dan al donker is. Je doet ze om acht uur, want het is nog licht en aangenaam warm.
Wist je dat
In de zomer gaat de zon in Madrid gemiddeld om 21.47 uur onder. In Amsterdam is dat al om 22.00 uur, maar dat voelt anders omdat Nederland en Spanje dezelfde kloktijd hanteren. In werkelijkheid is het zonlicht in Spanje op hetzelfde klokuur veel later op de dag dan je zou verwachten op basis van de kaart.
Hoe een Spaanse dag er echt uitziet
Als je in Spanje werkt of je leven hier inricht, helpt het om het standaard dagschema te kennen. Niet om het klakkeloos over te nemen, maar om te begrijpen waarom de wereld om je heen zo reageert als hij reageert.
- 7.00-9.00 uur: ontbijt, licht. Veel Spanjaarden nemen thuis nauwelijks iets en drinken een koffie bij de bar op weg naar werk.
- 10.30-11.30 uur: tweede ontbijt. Dit is serieus. Een bocadillo, een tostada, iets warms. Veel bedrijven hebben hiervoor een pauze.
- 14.00-16.00 uur: lunch. Het grootste eetmoment van de dag. Drie gangen is normaal. Hier draait de siesta omheen, maar de siesta is niet wat jij denkt.
- 20.30-21.00 uur: tapas of aperitivo. Niet als maaltijd, maar als overgang. Een glas, wat te eten, praten.
- 21.30-23.00 uur: avondeten. Bij gezinnen met kinderen soms iets eerder, maar 22.00 uur is geen uitzondering.
De siesta is geen dutje
Dit is het grootste misverstand dat rondgaat. De siesta in Spanje vandaag de dag is vrijwel nooit een slaapmoment. Het is gewoon: winkels en kantoren zijn gesloten tussen twee en vijf uur. Dat heeft twee redenen. Ten eerste is dat de heetste periode van de dag, zeker in het zuiden. Ten tweede sluit het aan bij de grote lunch: als je om half drie klaar bent met eten, wil je niet meteen weer achter de kassa staan.
In grote steden als Madrid en Barcelona verdwijnt de siesta steeds meer voor kantoorwerkers. Multinationals en internationale bedrijven werken vaak gewoon door. Maar de kleine kruidenier om de hoek, de kapper, de lokale bank en de gemeente? Die zijn tussen twee en vijf echt dicht. Plan daar omheen, niet tegenin.
Zie je al een tijdje in Spanje moeite met de openingstijden? In ons artikel over het Spaans eetritme en de horarios leggen we dat verder uit.
Waarom Spanjaarden niet omvallen van de honger
Als je vroeg gewend bent te eten, snap je niet hoe iemand kan wachten tot tien uur 's avonds. Het geheim zit in de verdeling. Spanjaarden eten vaker en kleiner over de dag. Het tweede ontbijt om elf uur is geen gewoonte die je kunt overslaan, de tapas om acht uur vullen aan, en de echte avondmaaltijd is daardoor ook kleiner dan je zou denken. Het is geen één grote hongersprint naar middernacht. Het is een reeks kleine aanvullingen.
Als jij om zes uur 's avonds honger krijgt en je houdt het vol tot negen uur, is dat niet omdat je zo sterk bent. Het is omdat je tussendoor niks hebt genomen. Neem dat tweede ontbijt. Eet iets bij de tapas. De avond duurt dan opeens prima.
Wat dit voor jou betekent als je hier werkt
Werk je remote of voor een Nederlands of Belgisch bedrijf vanuit Spanje, dan loop je soms tegen een dubbel probleem aan. Je baas wil je om negen uur achter de computer, jouw Spaanse buren beginnen hun dag pas echt om tien. En om vijf uur wil je je dag afronden, maar de mensen met wie je afspraken moet maken in Spanje beginnen dan net hun middag.
Er is geen perfecte oplossing, maar een paar dingen helpen. Reserveer je ochtenden voor werk met het noorden, en je late namiddag voor Spaans contact. Accepteer dat afspraken bij de gemeente, notaris of dokter vaak pas vanaf tien uur beschikbaar zijn en soms pauzeren tussen twee en vier. En bouw dat tweede ontbijt in, anders eet je te vroeg te veel of te laat te weinig.
Praktische tip
Verschuif je eigen avondmaaltijd stap voor stap. Begin met half acht in plaats van half zeven, ga na een paar weken naar acht uur. Zo went je lichaam geleidelijk en hoef je je sociale leven niet voortdurend aan te passen aan een schema dat niet past bij je buren, je vrienden of de restaurants om je heen.
Kinderen en school
Voor gezinnen met kinderen is dit extra zichtbaar. Spaanse scholen beginnen vaak om negen uur, maar sluiten tussen één en drie voor lunch. Veel scholen bieden een comedor aan, een schoolkantine waar kinderen blijven eten. Na drie uur gaat school verder tot vijf uur. Daarna buitenspelen, vaak tot half acht of later. En daarna pas avondeten.
Kinderen die hier opgroeien passen zich snel aan. Kinderen die net zijn overgekomen en het vroegere Nederlandse ritme gewend zijn, kunnen even moeite hebben met de latere bedtijd. Dat trekt doorgaans bij na een paar maanden, zeker als ze vriendjes maken die hetzelfde doen.
Slaap je dan minder?
Dit is de vraag die veel nieuwe bewoners stellen. Als je om elf uur eet en pas om één uur naar bed gaat, maar om zeven uur opstaat, slaap je zes uur. Dat is te weinig. En toch klagen Spanjaarden daar niet massaal over.
Deels komt dat door de siesta-pauze in de middag, ook al slaap je niet echt. De rust in die uren telt wel. Deels is het ook cultureel aanpassing: wie hier opgroeit, went aan dit ritme en ervaart geen tekort. Maar onderzoek van de Sociedad Española de Sueño laat zien dat Spanjaarden gemiddeld minder slapen dan het Europese gemiddelde en dat slaaptekort in Spanje een erkend volksgezondheidsprobleem is. Dus: het systeem is niet perfect, het is gewoon anders.
Als expat hoef je het dagritme niet volledig over te nemen. Maar begrijpen hoe het werkt en waar je eigen gewoontes botsen met de Spaanse omgeving, scheelt een hoop frustratie. En soms ook een hoop trek om negen uur 's avonds als de restaurant nog leeg staat.