Wie in Spanje gaat wonen en denkt om 18.30 uur lekker uit eten te gaan, stuit op een probleem. De keuken is dicht. Niet omdat het restaurant slecht draait, maar omdat niemand in Spanje op dat tijdstip eet. Dat is het eerste dat je moet doorhebben: het Spaanse eetritme is geen slordig bijproduct van een warmer klimaat. Het is een structuur. En als je die structuur begrijpt, hoef je nooit meer te wachten of teleurgesteld te zijn.
Hoe de dag er echt uitziet
De dag begint vroeg in Spanje, maar ontbijt is licht. Een café con leche, een tostada met tomaat en olijfolie, of een croissant. Meer niet. Grote kom yoghurt met muesli? Dat is geen Spaanse gewoonte.
Rond 10.30 tot 11.30 uur is er een tweede koffie of een klein hapje. Dit heet het almuerzo of de media mañana. In veel bedrijven is dit een informele pauze. Niet vergelijkbaar met een Nederlandse lunch, maar meer een overbrugging.
De comida, de warme lunch, is de hoofdmaaltijd van de dag. Die begint om 14.00 uur en eindigt makkelijk om 16.00 uur. In restaurants zie je dit terug in het menú del día: een menu van twee of drie gangen voor een vaste prijs, vaak tussen de 10 en 15 euro. Dat is de manier waarop Spanjaarden doordeweeks eten. Goed, goedkoop en sociaal.
Diner, de cena, komt pas laat. In de steden begint het normaal om 21.00 uur. In de zomer eten mensen soms pas om 22.00 of 22.30 uur. Gaat een Spaans gezin op vrijdagavond naar buiten, dan is 21.30 uur heel normaal, ook met kinderen. Kinderen die om 23.00 uur nog buiten spelen op het terras? Volledig geaccepteerd.
Wist je dat
Het menú del día stamt uit de Franco-tijd. Werknemers hadden recht op een betaalbare warme maaltijd. De prijs werd toen door de overheid vastgesteld. Die gewoonte is gebleven, maar de prijs wordt nu door de markt bepaald. In veel Spaanse steden is het nog altijd de beste prijs-kwaliteitverhouding die je vindt.
Wat tapas echt zijn: en hoe het per regio verschilt
Tapas zijn geen aparte maaltijdcategorie. Ze zijn een manier van eten en drinken samen. Maar hoe het precies werkt, hangt sterk af van waar je in Spanje woont.
In Andalusië, Granada, Almería, Jaén, Málaga in iets mindere mate, krijg je bij elk drankje automatisch een gratis hapje. Bestel je een bier, dan komt er een tapa bij. Bestel je een tweede bier, dan komt er opnieuw een hapje, soms groter. Dit is een verwachting, geen extraatje. Betaal je er apart voor? Dan zit je in het verkeerde bar.
In Madrid en het grootste deel van midden-Spanje betaal je per tapa. Er is geen automatisch hapje bij een drankje. Tapas zijn kleine gerechten die je apart bestelt, vergelijkbaar met kleine bordjes die je deelt.
In Baskenland en Navarra heet hetzelfde concept pintxos (uitgesproken als 'pintsjos'). Dat zijn kleine hapjes op brood, op de bar uitgestald. Je pakt wat je wil en houdt de prikkers bij zodat de barman kan afrekenen. Stijlvol, snel en sociaal.
In Catalonië is de tapascultuur minder uitgesproken. Hier zijn platillos of gewoon gedeelde bordjes normaler. De termen worden soms door elkaar gebruikt, maar de verwachting over wat je gratis krijgt, is daar laag.
Let op
Als je als nieuwkomer in Andalusië gewend raakt aan gratis tapas bij elk drankje, pas dan op als je naar Madrid of Barcelona reist. De rekening kan daar een stuk hoger uitvallen dan je verwacht, want elk tapabordje telt mee.
De horarios van restaurants: wanneer is de keuken open?
Dit is waar veel expats de fout ingaan. Een restaurant kan open zijn qua deuren, maar de keuken draait niet altijd mee. In Spanje zijn de meeste restaurantkeukens op de volgende tijden actief:
- Lunch: 13.30 tot 15.30 uur (soms tot 16.00 uur)
- Diner: 20.30 tot 23.00 uur (in de zomer later)
Tussen 16.00 en 20.30 uur is de keuken in de meeste restaurants gesloten. Je kunt dan wel iets drinken, maar een volledige warme maaltijd is er niet. Uitzonderingen zijn toeristische gebieden langs de kust, internationale restaurants en fastfoodketens.
Wil je buiten die tijden iets eten? Ga naar een bar die bocadillos (broodjes) of montaditos serveert. Dat zijn kleine belegd broodjes die de hele dag beschikbaar zijn.
De siesta: minder slaap, meer ritme
De siesta bestaat nog, maar niet op de manier die veel mensen denken. In steden als Madrid en Barcelona werken steeds meer mensen gewoon door. Maar in kleinere steden en dorpen in Andalusië, Murcia of Extremadura is het nog heel normaal dat winkels van 14.00 tot 17.00 uur dicht zijn. Dan is de eigenaar thuis aan tafel.
Als nieuwkomer is het verstandig om dit gewoon te respecteren en je dag erop aan te passen. Plan boodschappen voor 13.00 uur of na 17.30 uur. Grote supermarkten zoals Mercadona en Carrefour houden de siesta niet meer aan, maar de lokale kruidenier, de slager of de kaasboer wel.
Hoe je als expat gewoon meedoet
Je hoeft je eetgewoontes niet volledig op te geven, maar een paar aanpassingen maken het leven een stuk aangenamer. Begin de dag licht. Eet warm rond 14.00 uur, ook doordeweeks, gebruik het menú del día, dat is echt de slimste manier om goed te eten voor weinig geld. Eet 's avonds laat en licht, of ga later naar het restaurant dan je gewend bent.
Ga je zelf koken? Dan merk je dat Spaanse supermarkten en markten ook op dat ritme zijn ingericht. Verse vis en vlees zijn 's ochtends het beste. Groenten op de markt zijn vroeg het ruimst. Als je om 16.00 uur op de markt staat, is er weinig meer over.
En tapas eten doe je niet als maaltijdvervanging, maar als sociaal moment. Het gaat om het drinken en praten, het hapje is een bijproduct. Als je dat snápt, begrijp je ook waarom Spanjaarden er zo lang over doen.
Als je nieuwsgierig bent naar andere gewoontes die het leven in Spanje sturen, lees dan ook dit artikel over feestdagen in Spanje: ook daar is het ritme heel anders dan je vanuit Nederland of België gewend bent.