Als zelfstandige in Spanje draag je elke maand bij aan het RETA-stelsel, dat is het Régimen Especial de Trabajadores Autónomos, zeg maar de sociale verzekering voor zelfstandigen. Wat je daarvoor terugkrijgt, is iets wat veel Nederlanders en Belgen onderschatten als ze starten als autonomo.
Wat is RETA en wat kost het je?
Sinds 2023 werkt het RETA-systeem met een inkomensafhankelijke bijdrage. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk werkt het anders dan in Nederland. Je kiest aan het begin van het jaar een bijdragegrondslag op basis van wat je verwacht te verdienen. Aan het eind van het jaar wordt dat vergeleken met je werkelijke inkomen. Wijkt dat sterk af, dan volgt een nabetaling of terugstorting.
De maandbedragen variëren in 2026 ruwweg van ongeveer 230 euro per maand voor de laagste inkomensklasse tot ruim 500 euro voor hogere inkomens. De exacte schijven en bijdragen staan op de officiële site van de Seguridad Social (seg-social.es). Check die altijd, want de schijven worden jaarlijks bijgesteld.
Een veel gemaakt misverstand: je betaalt RETA altijd, ook als je een maand niets verdient. Er is geen nul-optie zoals bij een slapende eenmanszaak in Nederland.
Wat zijn de starters-kortingen?
Wie voor het eerst als autonomo start, betaalt het eerste jaar een vast tarief van 80 euro per maand. Dat heet de tarifa plana. Dit geldt alleen als je de afgelopen twee jaar niet als autonomo ingeschreven hebt gestaan. Na dat eerste jaar stap je over naar het normale inkomensafhankelijke systeem.
Belgen die al zelfstandige waren in België: het maakt voor de Spaanse regels niet uit of je in het buitenland eerder als zelfstandige hebt gewerkt. De twee-jaarstermijn kijkt alleen naar je Spaanse inschrijving bij de Seguridad Social.
Wat dekt het RETA voor je?
Dat is precies het punt waar veel autonomos verrast worden. Je opbouw bij de Seguridad Social geeft je recht op:
- Ziektegeld (prestación por incapacidad temporal): je kunt aanspraak maken op ziektegeld, maar pas vanaf de vierde dag ziekte. De eerste drie dagen krijg je niets vergoed. Vanaf dag vier tot dag twintig betaalt de Seguridad Social 60% van je bijdragegrondslag. Daarna wordt dat 75%. Let op: dit is niet hetzelfde als een arbeidsongeschiktheidsverzekering. Voor langdurige uitval is aanvullende verzekering verstandig. - Pensioenopbouw: je bouwt pensioenrechten op, maar op basis van je bijdragegrondslag, niet je werkelijke inkomen. Wie jarenlang de laagste grondslag kiest, bouwt ook een lager pensioen op. Dat is een langetermijnkeuze die veel zelfstandigen onderschatten. - Zwangerschaps- en vaderschapsverlof: als autonomo heb je recht op 16 weken verlof, ook als zelfstandige. Je ontvangt dan 100% van je bijdragegrondslag. Dat is een verschil met vroeger, toen dit voor autonomos veel minder goed geregeld was. - Werkloosheid: hier zit de grote beperking. Als autonomo heb je geen automatisch recht op een werkloosheidsuitkering zoals werknemers die kennen. Er bestaat een cessación de actividad, een soort stopzettingsregeling, maar die is aan strenge voorwaarden gebonden. Je moet kunnen aantonen dat je bedrijf niet langer levensvatbaar is en voldoende maanden hebben bijgedragen.
Ziekengeld of liever een private verzekering?
Veel autonomos in Spanje combineren hun RETA-dekking met een private zorgverzekering en een aanvullende arbeidsongeschiktheidsverzekering. De publieke dekking via RETA is er, maar heeft gaten: de wachttijd bij ziekte, de beperkte dekking bij langdurige uitval en het feit dat je bij een lagere bijdragegrondslag ook minder opbouwt.
Of aanvullende verzekering zinvol is, hangt af van je situatie, je inkomen en of je afhankelijken hebt. Dat is iets om door te nemen met een gestor in Spanje die weet hoe de sociale zekerheid en belastingen op elkaar inwerken.
Bijdragegrondslag slim kiezen
Dit is waar het praktisch interessant wordt. Je mag je bijdragegrondslag ieder jaar aanpassen en ook tussentijds wijzigen, tot zes keer per jaar. Dat geeft je de mogelijkheid om te reageren op hoe het gaat. Verdien je in een kwartaal meer dan verwacht, dan kun je je grondslag verhogen om nabetaling aan het einde van het jaar te beperken.
Kies je bewust laag om kosten te drukken, dan heeft dat consequenties voor je ziektegeld, je pensioenopbouw en eventueel je cessación de actividad. Goedkoper nu kan duurder later betekenen.
Wat als je ook in Nederland pensioen opbouwt?
Als je eerder in Nederland hebt gewerkt en sociale premies hebt betaald, tellen die Nederlandse jaren mee voor je Nederlandse AOW. Wat je in Spanje opbouwt als autonomo, is een apart Spaans pensioenrecht. Die twee regelingen werken naast elkaar, niet in plaats van elkaar. Meer over hoe die jaren worden samengevoegd lees je in ons artikel over pensioen opbouwen in Spanje.
Deregistreren als het niet lukt
Eén ding dat Nederlanders regelmatig verrast: als je je als autonomo uitschrijft bij de Seguridad Social, telt de datum van afmelding en niet de datum waarop je feitelijk stopte met werken. Je betaalt tot de dag dat je officieel uitgeschreven bent. Plan je stop op tijd.
De uitschrijving gaat via de Seguridad Social en je gestor kan dat regelen, maar doe het niet op de valreep van de maand als je de extra maand wilt vermijden.
Sociale zekerheid als autonomo in Spanje is geen papieren formaliteit die je één keer regelt en dan vergeet. Het is een lopend systeem waarbij je keuzes elk jaar gevolgen hebben voor wat je opbouwt en wat je terugkrijgt als je ziek wordt, stopt of met pensioen gaat.
Headerfoto: Leeloo The First via Pexels | Foto: Markus Winkler via Pexels