Veel mensen denken dat hun pensioen in Spanje vanzelf verder groeit, net als toen ze nog in Nederland of België woonden. Dat klopt, tot het niet meer klopt. Zodra je emigreert, verandert er onder water van alles aan je pensioenopbouw, en de meeste mensen ontdekken dat pas jaren later, als ze hun pensioenoverzicht bekijken en zich afvragen waarom er ineens een gat in zit.
Je tweede pijler stopt vaak zonder dat je het merkt
Als je in loondienst was bij een Nederlands bedrijf, bouwde je waarschijnlijk pensioen op via je werkgever. Dat is de zogeheten tweede pijler, boven op je AOW. Zodra je uit dienst gaat om in Spanje te gaan werken of wonen, stopt die opbouw meestal gewoon. Ga je in Spanje in loondienst, dan bouw je daar pensioen op via de Seguridad Social, het Spaanse socialezekerheidsstelsel. Maar dat is een ander potje, met andere regels en een andere uitkeringshoogte.
Het gevolg: je krijgt straks niet één samenhangend pensioen, maar losse stukjes uit verschillende landen en systemen. Dat is op zich niet per se een probleem, maar je moet het wel zelf bij elkaar puzzelen. Niemand doet dat automatisch voor je.
Ga je als zelfstandige, ofwel autónomo, in Spanje aan de slag, dan is het belangrijk om te weten dat dit niet hetzelfde werkt als zzp'er zijn in Nederland. Als autónomo betaal je maandelijks een vaste bijdrage aan de Seguridad Social (de RETA-bijdrage), ongeacht hoeveel je die maand verdient. Die bijdrage bouwt wel pensioenrechten op, maar de hoogte daarvan hangt af van hoeveel jaar je hebt bijgedragen en op welk niveau. Wie net begint als autónomo en kiest voor de laagste bijdrage, bouwt ook maar een heel beperkt pensioen op. Check bij de Seguridad Social (seg-social.es) welke bijdrage bij jouw situatie past, want dat bepaalt mede je pensioen op lange termijn.
Nederlandse AOW blijft gewoon lopen, maar let op de opbouw
Je AOW-opbouw in Nederland is gekoppeld aan de jaren dat je in Nederland verzekerd was, meestal via je woonplaats of je werk. Verhuis je naar Spanje, dan stopt in de meeste gevallen die opbouw. Je hebt op je pensioendatum dan een AOW die is opgebouwd over minder jaren dan wanneer je in Nederland was gebleven, en dat scheelt in je uitkering. Voor Belgen geldt een vergelijkbaar mechanisme via de eigen pensioenopbouw, met net andere regels.
Er bestaat een vrijwillige verzekering bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB) waarmee je onder voorwaarden je AOW-opbouw in het buitenland kunt voortzetten. Hier geldt een aanmeldtermijn na vertrek uit Nederland, en het kost geld: je betaalt dan zelf de premie die normaal via je loon of uitkering liep. Of dit voor jou de moeite waard is, hangt af van je persoonlijke situatie en hoeveel jaar je nog te gaan hebt tot je pensioen. Check dit bij de SVB zelf, de regels en termijnen veranderen weleens en je wilt niet dat je de aanmeldtermijn mist.
Wat al opgebouwd is voordat je vertrok, blijft gewoon staan en wordt op je pensioendatum uitgekeerd, ook als je dan in Spanje woont. Daar hoef je niets voor te doen behalve op tijd AOW aanvragen bij de SVB, meestal een paar maanden voor je pensioendatum.
Pensioen uit Nederland en Spanje samenvoegen kan, maar niet automatisch
Heb je pensioenrechten opgebouwd in zowel Nederland als Spanje, dan hoef je niet bang te zijn dat je die kwijtraakt. Binnen de EU worden verzekeringsperiodes uit verschillende lidstaten meegeteld om te bepalen of je recht hebt op een uitkering, en elk land betaalt vervolgens het deel uit dat je daar hebt opgebouwd. Dit loopt via de sociale zekerheidsverordening van de EU en werkt in de praktijk zo dat je bij je pensioenaanvraag in één land, meestal je woonland, wordt doorverwezen naar de andere betrokken instanties.
Wat hierbij vaak misgaat: mensen denken dat ze zelf actief bij elk land pensioen moeten aanvragen. Dat is meestal niet nodig, je vraagt aan in je woonland en de instanties wisselen onderling gegevens uit. Maar het duurt vaak langer dan verwacht, dus begin op tijd, bijvoorbeeld enkele maanden voor je pensioendatum. Vraag bij twijfel na bij de SVB of, voor het Spaanse deel, bij het INSS (Instituto Nacional de la Seguridad Social).
Voor wie AOW of een Nederlandse uitkering ontvangt, is er ook het S1-formulier, waarmee je toegang krijgt tot de Spaanse zorg via Nederland. Let op: dit geldt niet voor iedereen die in Spanje woont, alleen voor wie daadwerkelijk AOW of een vergelijkbare uitkering uit Nederland ontvangt. Werk je nog en bouw je nog pensioen op, dan val je hier meestal niet onder.
Waarom een goede gestor of adviseur hier het verschil maakt
Pensioenopbouw over de grens is een van die onderwerpen waar kleine keuzes op je dertigste grote gevolgen hebben op je zestigste. Blijf je als autónomo op de minimale bijdrage zitten, dan merk je dat pas jaren later in je portemonnee. Vergeet je de vrijwillige AOW-verzekering aan te vragen binnen de termijn van de SVB, dan is die kans voorgoed verkeken.
Het is dan ook geen overbodige luxe om je pensioensituatie in kaart te laten brengen zodra je eenmaal in Spanje woont en werkt, zeker als je tussen twee stelsels in zit. Een belastingadviseur die bekend is met grensoverschrijdende situaties kan je laten zien hoe je AOW, Spaans pensioen en eventueel aanvullend pensioen straks samen uitpakken, en of het zin heeft om nu al iets bij te sturen.
Wie behalve het pensioen ook worstelt met de vraag hoever je AOW straks reikt in Spanje, kan ook dit artikel over koopkracht als gepensioneerde erop naslaan. De twee onderwerpen hangen nauw samen: wat je opbouwt bepaalt wat je straks kunt uitgeven, en dat laatste voelt vaak minder ruim aan dan mensen vooraf denken.
Headerfoto: Kampus Production via Pexels | Foto: Kampus Production via Pexels