Veel gepensioneerden denken dat hun koopkracht in Spanje vanzelf beter is omdat de zon gratis is en het leven "goedkoper" heet. Dat klopt, tot je de rekening maakt. Want koopkracht is niet alleen je AOW of pensioen op papier. Het is wat er overblijft na huur, energie, verzekeringen en belasting. En die rekening is de afgelopen jaren flink veranderd.
Je inkomen komt uit Nederland, je uitgaven zijn Spaans
Dit is het eerste dat mensen onderschatten: je AOW of bedrijfspensioen wordt in euro's uitgekeerd, dus er is geen wisselkoersrisico zoals bij een Amerikaans of Brits pensioen. Dat is fijn. Maar je inkomen stijgt niet automatisch mee met de inflatie in Spanje. AOW wordt jaarlijks aangepast aan het Nederlandse wettelijk minimumloon, niet aan de prijzen in Málaga of Alicante. Een pensioenfonds indexeert soms wel, soms niet, en vaak met vertraging.
Ondertussen zijn de kosten in Spanje de afgelopen jaren harder gestegen dan veel mensen verwachten. Huurprijzen op de Costa's zijn in populaire gebieden fors omhooggegaan, energie is duurder geworden, en boodschappen kosten inmiddels weinig minder dan in Nederland of België. Het beeld van Spanje als "goedkoop land" klopt steeds minder voor wie in een gewilde kustregio woont.
Belasting: waar betaal je eigenlijk over?
Of je in Spanje belasting betaalt over je AOW of pensioen, hangt af van waar je fiscaal inwoner bent. Woon je meer dan 183 dagen per jaar in Spanje, of ligt je sociale en economische leven hier, dan ben je in de regel fiscaal inwoner van Spanje. Let op: die 183-dagenregel is niet het enige criterium. De Agencia Tributaria kijkt ook naar waar je gezin woont en waar je economisch middelpunt ligt, ook als je net onder de 183 dagen blijft. Blijf je onder de 183 dagen, dan ben je dus niet automatisch vrijgesteld van Spaanse belastingplicht.
Als fiscaal inwoner van Spanje geef je je wereldwijde inkomen aan via de IRPF, de Spaanse inkomstenbelasting. Je AOW en aanvullend pensioen tellen daarbij mee, ook al zijn ze in Nederland opgebouwd. Het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje voorkomt dat je twee keer belasting betaalt over hetzelfde inkomen, maar het bepaalt niet dat je nergens belasting betaalt. Dit verdrag is een bilaterale afspraak tussen de twee landen. Brussel of de EU heeft daar geen zeggenschap over.
Voor Belgen ligt dit net anders vanwege het Belgisch-Spaanse verdrag, en de regels rond overheidspensioenen kunnen afwijken van die voor particuliere pensioenen. Dit is precies het soort situatie waarin je beter niet op eigen inschatting vaart. Een belastingadviseur die beide belastingstelsels kent, kan uitrekenen wat in jouw geval het verschil is tussen wat je denkt te betalen en wat je werkelijk moet afdragen.
Sparen en beleggen: de fiscus kijkt ook daar mee
Heb je naast je pensioen spaargeld of een beleggingsportefeuille, dan raakt dat ook je koopkracht. Spanje belast spaarinkomen via de zogeheten base del ahorro, met een oplopend tarief: 19 procent tot 6.000 euro, 21 procent tot 50.000 euro, 23 procent tot 200.000 euro, 27 procent tot 300.000 euro en 30 procent daarboven (controleer de actuele schijven en bedragen bij de Agencia Tributaria). Dat is aanzienlijk hoger dan wat veel mensen in Nederland gewend zijn via box 3, en het is iets waarmee gepensioneerden met een aardig appeltje voor de dorst rekening moeten houden.
Daarbovenop komt in sommige regio's nog vermogensbelasting, afhankelijk van de waarde van je bezittingen en waar je woont. Andalusië en Madrid kennen bijvoorbeeld ruimere vrijstellingen dan andere regio's, maar de exacte regels en drempels verschillen per regio en kun je het beste navragen bij een lokale belastingadviseur. Wie is verhuisd voor de zon, maar niet voor de fiscale gevolgen, komt hier vaak voor een onaangename verrassing te staan.
De euro is stabiel, maar dat helpt je maar beperkt
Goed nieuws is er ook. De Europese Centrale Bank houdt de rente sinds medio 2025 stabiel op 2 procent, na een reeks verlagingen die daarvoor plaatsvond. Dat betekent dat hypotheeklasten voor wie nog een lening heeft, en de rente op spaargeld, redelijk voorspelbaar zijn gebleven. Geen wisselkoersschommelingen zoals bij pensioenen in dollars of Britse pond. Maar een stabiele rente compenseert niet de stijgende huur en energieprijzen die je dagelijks voelt in je portemonnee.
Wat je concreet kunt doen
Het begint met een realistisch overzicht: wat komt er binnen, wat gaat er structureel uit aan huur of hypotheek, gemeenschapskosten (als je in een appartementencomplex woont), energie, zorgverzekering en boodschappen. Vergelijk dat met de koopkracht die je in Nederland of België zou hebben gehad. Voor veel gepensioneerden blijkt de winst kleiner dan verwacht, zeker in populaire kustplaatsen waar de huurprijzen zijn opgelopen door de vraag van toeristen en tijdelijke verhuur.
Wie overweegt te verhuizen naar een goedkopere regio, doet er goed aan niet alleen naar de huurprijs te kijken maar ook naar de belastingregels van die regio. Een belastingadviseur of gestor die de lokale situatie kent, kan je helpen een plek te vinden waar je pensioen echt verder komt, in plaats van alleen op papier.
Blijf ook je fiscale positie in Nederland of België in de gaten houden. Sta je nog geregistreerd als inwoner terwijl je feitelijk al in Spanje woont, dan kan dat tot gedoe leiden met twee belastingdiensten die allebei denken dat jij bij hen hoort. Regel die overgang netjes, met de juiste papieren en op het juiste moment, en je voorkomt een hoop administratieve hoofdpijn die niets met de zon of het klimaat te maken heeft.
Headerfoto: farah chaabane via Pexels | Foto: Polina Tankilevitch via Pexels