Er zijn dagen dat ik makkelijk een gesprek in het Spaans voer met de bakker, de buurvrouw op het terras en de man van de garage, allemaal binnen een uur. En er zijn dagen dat ik bij de kassa van de supermercado liever "hola" mompel en verder maar wat gebaar, omdat ik écht geen energie heb om een zin af te maken. Dat verschil heeft weinig met niveau te maken. Het heeft te maken met zin hebben. En daar heeft het Spaans prima woorden voor.
Ganas: de zin die je wel of niet hebt
Het woord dat je het vaakst hoort is ganas, letterlijk "zin" of "trek". Je zegt tengo ganas de hablar español (ik heb zin om Spaans te praten) of no tengo ganas de salir (ik heb geen zin om naar buiten te gaan). Dit woord is neutraal en je kunt het overal gebruiken, ook tegen een leraar of op school.
Een Spanjaard die geen zin heeft in een gesprek zegt dus niet no quiero hablar (ik wil niet praten), want dat klinkt bot, bijna als een ruzie. No tengo ganas is veel gewoner en klinkt niet onaardig. Het is gewoon een constatering: vandaag even niet.
Me da palo: de informele versie
Veel Spanjaarden gebruiken in plaats daarvan de uitdrukking me da palo. Letterlijk betekent palo "stok", maar de uitdrukking zelf betekent zoiets als "daar heb ik geen zin in" of "dat kost me moeite, laat maar". Je hoort het overal in alledaagse spreektaal: me da palo salir con este frío (ik heb geen zin om naar buiten te gaan met deze kou), me da palo llamar al banco (ik heb geen zin om de bank te bellen).
Dit is pure spreektaal, geschikt voor vrienden en buren, niet voor een officiële e-mail. Wil je weten hoe dat wel moet, dan heb ik eerder geschreven over een nette e-mail in het Spaans.
Je kunt me da palo ook gebruiken voor het Spaans zelf: hoy me da palo hablar español, estoy cansado (vandaag heb ik geen zin om Spaans te praten, ik ben moe). Niemand vindt dat gek. Iedereen kent die dagen.
Estar con ganas: vol energie
Het tegenovergestelde zeg je met dezelfde ganas, maar dan in de bevestigende vorm en vaak met extra kracht erbij. Estoy con muchas ganas de aprender (ik heb heel veel zin om te leren) of simpelweg ¡con ganas! als reactie wanneer iemand vraagt of je zin hebt in iets. Je hoort dit ook los, als uitroep: iemand stelt een activiteit voor en je antwoordt ¡con ganas!, zonder verder een hele zin te maken.
Apetecer: het werkwoord dat andersom werkt
Een werkwoord dat Nederlanders vaak lastig vinden is apetecer. Het werkt namelijk net als gustar: niet jij bent het onderwerp, maar het ding waar je zin in hebt. Je zegt dus niet yo apetezco hablar maar me apetece hablar español (letterlijk: het bevalt me om Spaans te praten, oftewel: ik heb er zin in).
Vergelijk: ¿te apetece un café? (heb je zin in een koffie?) en hoy no me apetece nada (vandaag heb ik nergens zin in). Dit werkwoord is iets beleefder en vriendelijker dan me da palo, en je kunt het prima gebruiken tegen mensen die je niet goed kent. Bij de bakker vragen of iemand zin heeft in iets klinkt met apetecer heel natuurlijk.
Waarom dit woord zo handig is om te kennen
Als je Spaans leert, loop je vroeg of laat tegen die dagen aan waarop het gewoon niet lukt. Je zoekt naar het werkwoord, je struikelt over de uitgang, en eigenlijk heb je daar op dat moment helemaal geen zin in. Het is dan fijn om te weten dat er een simpel Spaans zinnetje bestaat om dat uit te leggen, in plaats van maar terug te vallen op Nederlands of Engels.
Hoy no tengo ganas de hablar español, perdona (vandaag heb ik geen zin om Spaans te praten, sorry) is een volkomen geaccepteerde zin. Niemand neemt het je kwalijk. Spanjaarden zelf gebruiken deze zinnen minstens zo vaak als wij, alleen dan over van alles: het weer, naar de sportschool gaan, de was ophangen.
De andere kant op: een leraar die wel zin heeft
Dit geldt trouwens ook andersom. Een leraar of taalmaatje die merkt dat jij geen zin hebt, reageert daar meestal relaxed op. Vale, lo dejamos para otro día (oké, we laten het voor een andere dag) is een heel normale reactie. Maar een leraar die zelf wel zin heeft, zal dat ook laten merken: tengo ganas de que practiquemos esto (ik heb er zin in dat we dit gaan oefenen) of me apetece mucho esta clase (ik heb heel veel zin in deze les).
Het mooie is dat je met dit handjevol uitdrukkingen precies kunt aangeven waar je staat, zonder dat het een heel gesprek wordt. Soms is con ganas genoeg. Soms is hoy no, de verdad (vandaag niet, echt niet) ook een complete, prima geaccepteerde zin.
Voor de duidelijkheid: ik ben geen leraar Spaans. Ik woon in Spanje en leer de taal zelf, elke ochtend opnieuw. Deze serie bestaat omdat alle informatie over Spaans leren versnipperd over het internet ligt. Hier zet ik het per klein onderwerp op een rij, zoals ik het zelf had willen vinden.
Headerfoto: phuong nguyen via Pexels | Foto: anna-m. w. via Pexels