De meeste Nederlanders die naar Spanje verhuizen weten dat ze op een gegeven moment een huisarts nodig hebben. Wat ze niet weten is dat je die huisarts niet zomaar kiest. In Spanje word je toegewezen aan een médico de cabecera op basis van je woonadres, en als je dat niet goed regelt, sta je bij een vervolgafspraak soms weken te wachten terwijl je buurman diezelfde week nog geholpen wordt.
Het Spaanse zorgsysteem werkt met een centro de salud, de gezondheidscentra die per wijk of dorp zijn ingedeeld. Je huisarts hangt vast aan het adres waar je staat ingeschreven, het zogeheten empadronamiento bij je gemeente. Zonder die inschrijving kun je vaak geen vaste huisarts krijgen binnen het publieke systeem, en dat is precies waar het bij veel expats misgaat. Ze wonen er al maanden, maar staan nog niet goed geregistreerd, en komen er pas achter als ze ziek worden en nergens terechtkunnen.
Hoe je toegang krijgt tot het publieke systeem
Om gebruik te maken van de Spaanse publieke zorg heb je twee dingen nodig: je moet ingeschreven staan bij de gemeente (empadronado) en je moet recht hebben op zorg, meestal via werk en de bijbehorende sociale zekerheid, via een S1-formulier als je AOW of een Nederlandse uitkering ontvangt die daar recht op geeft, of via een Europese zorgverzekeringskaart voor tijdelijk verblijf.
Let op: het S1-formulier geeft alleen recht op zorg als je AOW of een vergelijkbare Nederlandse uitkering ontvangt. Werk je nog, dan loopt je zorgrecht via de Spaanse Seguridad Social, waar je als werknemer of als autónomo bij aangesloten raakt. Let wel: een autónomo is niet hetzelfde als een zzp'er in Nederland, want als autónomo betaal je maandelijks een vaste bijdrage aan de RETA, ongeacht hoeveel je omzet. Twijfel je over jouw situatie, dan is het verstandig dit na te vragen bij het INSS of de regionale Conselleria de Salut, want de regels verschillen per situatie en kunnen door individuele omstandigheden anders uitpakken.
Zodra je recht op zorg vaststaat, krijg je een tarjeta sanitaria, de Spaanse zorgpas. Daarmee ga je naar het centro de salud dat bij jouw postcode hoort. Daar vraag je om ingeschreven te worden als patiënt, en krijg je een vaste huisarts toegewezen. Je kiest dus niet zelf uit een lijstje, zoals in Nederland soms wel kan. Je krijgt de arts die aan jouw wijk gekoppeld is.
Wat als je de taal niet goed spreekt
Een groot deel van de huisartsen in Spanje spreekt geen Nederlands en vaak ook geen Engels, zeker buiten de grote toeristische centra. Dat is in het begin best lastig bij iets gevoeligs als een medische klacht. Neem waar mogelijk iemand mee die kan vertalen, of schrijf van tevoren op wat je klachten zijn in simpel Spaans. Veel expats gebruiken een vertaal-app tijdens het gesprek, en dat werkt in de praktijk vaak prima voor de basis.
Wil je sneller en makkelijker in je eigen taal geholpen worden, dan kun je ook kiezen voor een private zorgverzekering. Daarmee omzeil je de centro de salud en kun je terecht bij artsen die wel Nederlands of Engels spreken, vaak met kortere wachttijden. Dat kost wel een maandelijkse premie, dus het is een afweging tussen gemak en kosten. Voor acute zorg ben je overigens hoe dan ook altijd welkom bij de spoedeisende hulp, ongeacht je taal of inschrijving.
Afspraken maken: niet altijd fysiek nodig
In veel regio's kun je via Cl@ve of de app van je regionale gezondheidsdienst online een afspraak maken bij je huisarts, zonder dat je hoeft te bellen of langs te gaan. Dat scheelt een hoop gedoe, zeker als je de taal nog niet vloeiend spreekt. Check bij je centro de salud welk systeem jouw regio gebruikt, want dit verschilt per autonome gemeenschap.
Een telefonische afspraak, de cita telefónica, is in veel plaatsen de standaardroute voor niet-spoedeisende klachten. De arts belt je dan terug op een afgesproken tijdstip, en als het nodig is, wordt er alsnog een fysieke afspraak ingepland. Dat voelt in het begin ongebruikelijk voor Nederlanders, die gewend zijn gewoon naar de praktijk te lopen, maar het is in Spanje heel normaal en vaak sneller dan je zou verwachten.
Verhuizen binnen Spanje
Verhuis je van de ene regio naar de andere, bijvoorbeeld van de Costa Blanca naar Andalusië, dan moet je je opnieuw inschrijven bij een nieuw centro de salud. Je oude huisarts en dossier gaan niet automatisch mee, al is je medische geschiedenis in principe wel terug te vinden in het digitale systeem Historia Clínica Digital, dat de meeste regio's inmiddels gebruiken. Vraag bij je oude centro de salud om een overzicht van je dossier mee te nemen, voor het geval het systeem in je nieuwe regio niet alles automatisch overneemt.
Wie net is aangekomen en nog moet uitzoeken hoe de inschrijving bij de gemeente werkt, kan dat samen regelen met de stappen voor IRPF aangifte als expat in Spanje of de registratie bij het consulaat, want veel van deze administratieve stappen hangen met elkaar samen en worden vaak in dezelfde periode geregeld.
Heb je twijfels over welk zorgsysteem op jouw situatie van toepassing is, of loop je vast bij de inschrijving, dan is het verstandig om een van de professionals in te schakelen die bekend zijn met de Spaanse bureaucratie. Dat scheelt een hoop frustratie, zeker in de eerste maanden na je verhuizing.
Headerfoto: Los Muertos Crew via Pexels | Foto: Tetrakis Sphericon via Pexels