Je kijkt op je telefoon en ziet een rode vlak over de kaart van jouw regio. Extreme hitte, staat er. Maar wat betekent dat precies, en wat wordt er van je verwacht? In Spanje werkt dit systeem anders dan je gewend bent uit Nederland of België, en veel expats weten pas wat de kleurcodes inhouden als het al te laat is om goed voor te bereiden.
Hoe het waarschuwingssysteem werkt
In Spanje werken twee instanties samen aan hittewaarschuwingen: AEMET, het nationale weerinstituut, en het Ministerio de Sanidad. AEMET waarschuwt op basis van verwachte temperaturen. Sanidad vertaalt die waarschuwingen naar gezondheidsrisico's, per gemeente. Die twee zijn niet altijd hetzelfde. Een gebied kan meteorologisch een gele waarschuwing hebben, maar een rode gezondheidswaarschuwing als de bevolking er ouder is of de infrastructuur kwetsbaar is.
Je kunt de actuele kaart per gemeente raadplegen via de website van het Ministerio de Sanidad. Zoek op 'sistema de alertas por calor' en kies je provincie. De kaart wordt dagelijks bijgewerkt, soms meerdere keren per dag tijdens een actieve hittegolf.
Wist je dat
Spanje onderscheidt officieel drie risiconiveaus voor hitte: geel, oranje en rood. Elk niveau heeft bijbehorende aanbevelingen voor de bevolking, maar ook verplichtingen voor werkgevers. Bij een rode waarschuwing mogen buitenwerkers in de zware sectoren niet zomaar meer op het heetste deel van de dag werken.
Wat de kleurcodes inhouden
Geel betekent: let op, kwetsbare groepen lopen risico. Denk aan ouderen boven de 65, mensen met hart- of longproblemen, en kleine kinderen. Voor de rest van de bevolking geldt het als een aandachtspunt, geen actief gevaar.
Oranje betekent: er is een reëel risico voor een bredere groep mensen. De aanbeveling is om tussen 12:00 en 18:00 buiten activiteit te beperken, zeker fysieke inspanning. Ventilatie binnenshuis, voldoende water drinken en regelmatig de buren of ouderen in de buurt checken zijn de concrete adviezen die Sanidad bij dit niveau geeft.
Rood is het zwaarste niveau. Het betekent dat de verwachte temperaturen zo hoog zijn dat ook gezonde, actieve mensen gevaar lopen. Bij rode waarschuwingen schalen gemeenten hun sociale zorgdiensten op. Sommige gemeenten openen koelcentra, zogenaamde 'zonas frescas', in bibliotheken, sporthallen of gemeenschapscentra. Of dat in jouw gemeente het geval is, kun je navragen bij het lokale ayuntamiento of vinden op de website van de gemeente.
De combinatie van hitte en rook is zwaarder
Wat deze zomer extra zwaar maakt: meerdere regio's kampen tegelijk met bosbranden en een nieuwe hittegolf. Rook bij hoge temperaturen is belastender voor je luchtwegen dan rook alleen. Fijnstof trekt dieper in de longen als de lucht droog en warm is. Mensen met astma, COPD of andere luchtwegaandoeningen moeten in dat geval extra voorzichtig zijn, ook binnenshuis als ramen en deuren niet goed afsluiten.
Als de rook zichtbaar is of je het in je keel voelt, is het verstandig om ramen gesloten te houden en airconditioning op recirculatie te zetten als je die hebt. Ventileer alleen 's nachts of vroeg in de ochtend, als de lucht schoner is. Meer over wat je concreet kunt doen aan je huis bij hitte en rook lees je in Hittegolf na bosbrand: wat je huis nu echt nodig heeft.
Let op
Het AEMET-waarschuwingsniveau en het Sanidad-gezondheidsniveau kunnen voor jouw gemeente verschillen. Controleer altijd beide. Een gele AEMET-waarschuwing kan in een kwetsbare gemeente toch een oranje gezondheidswaarschuwing opleveren.
Werken bij hitte: wat zijn de regels
Als je in Spanje werkt, buitenshuis of in een warme ruimte, heeft je werkgever verplichtingen. Sinds een aanpassing van de Spaanse arbeidswetgeving in 2023 moet een werkgever bij extreme hitte maatregelen nemen: voldoende water beschikbaar stellen, schaduw zorgen bij buitenwerk en indien nodig de werktijden aanpassen. Bij rode waarschuwingen geldt er voor bepaalde sectoren een verbod op zwaar buitenwerk in de middag. De details hangen af van de cao in jouw sector. Twijfel je of jouw werkgever zich aan de regels houdt? Raadpleeg dan de Inspección de Trabajo of vraag advies bij een Spaanse vakbond of arbeidsrechtadvocaat.
Wat je praktisch kunt doen
Sla de AEMET-app op je telefoon op. De app heet officieel 'El Tiempo - AEMET' en is gratis beschikbaar. Activeer locatiegebaseerde waarschuwingen zodat je automatisch een melding krijgt als de status in jouw gemeente verandert.
Weet ook waar het dichtstbijzijnde koelcentrum in jouw gemeente is. Dat klinkt overdreven als je gewend bent aan Nederlandse zomers, maar bij rode waarschuwingen zijn er elk jaar mensen in Spanje die naar de spoedeisende hulp gaan met hittegerelateerde klachten. Zonnesteken en hitteputs (uitdroging met hoge hartslag en verwardheid) kunnen snel gevaarlijk worden, ook voor mensen die zichzelf gezond wanen.
Drink meer dan je denkt nodig te hebben. In droge hitte merk je minder snel dat je uitdroogt, omdat je niet voelt dat je transpireert. Twee liter water per dag is bij gewoon zomerweer al de norm. Bij extreme hitte en activiteit buitenshuis kan dat oplopen tot drie liter of meer.
Controleer ook of je kwetsbare buren of familieleden in de buurt weet te bereiken. In Spanje bestaat een actief beleid van buurtcontrole tijdens hittegolven, zeker in dorpen en oudere wijken. Meedoen aan dat sociale weefsel is niet alleen aardig, het kan levens redden.