Veertig graden in de schaduw en de airco staat allang op volle kracht. Als je net een paar zomers in Spanje achter de rug hebt, onderschat je de hitte hier makkelijk. Het is geen Nederlandse hittegolf die na drie dagen weer overwaait. In delen van Andalusië, Extremadura en het binnenland van Murcia en Castilla-La Mancha kan het wekenlang boven de 38 graden blijven, met nachttemperaturen die amper onder de 25 graden zakken. En dat laatste is precies het probleem: je lichaam krijgt geen moment om af te koelen en te herstellen.
Spanje kent een nationaal waarschuwingssysteem voor hitte, met kleurcodes van geel tot rood per provincie. De Agencia Estatal de Meteorología (AEMET) geeft dagelijks de voorspelling en de risicoscore per regio. Het is de moeite waard om die site of app in de gaten te houden in de zomermaanden, zeker als je in het binnenland woont waar de temperaturen harder oplopen dan aan de kust.
Wie loopt echt risico
Het beeld dat alleen ouderen kwetsbaar zijn klopt niet helemaal. Zij lopen inderdaad meer risico omdat het lichaam minder goed zweet en dorst minder snel voelt, maar ook kinderen, mensen met hart- of vaatproblemen, mensen met overgewicht en iedereen die medicijnen gebruikt die de vochthuishouding beïnvloeden (denk aan bloeddrukmedicatie of plaspillen) zitten in de risicogroep. En gewoon: iedereen die niet gewend is om in deze hitte fysiek actief te zijn, bijvoorbeeld bij het klussen aan het huis of in de tuin.
Hitteberoerte (golpe de calor) is het ernstigste gevolg en het gaat vaak sneller dan mensen denken. Signalen zijn verwardheid, duizeligheid, een bonzende hoofdpijn, misselijkheid en soms juist het stoppen van zweten terwijl de huid droog en heet aanvoelt. De lichaamstemperatuur kan dan boven de 40 graden komen. Dit is een spoedgeval. Bel 112 en probeer de persoon ondertussen af te koelen met natte doeken, in de schaduw of binnen, en geef kleine beetjes water als de persoon nog aanspreekbaar is.
Let op
Laat nooit kinderen of huisdieren achter in een geparkeerde auto, ook niet voor vijf minuten. De temperatuur binnenin loopt in de Spaanse zon razendsnel op, ook met een raampje op een kier.
Wat echt helpt, en wat niet
De basisregels klinken logisch, maar worden in de praktijk toch vaak genegeerd, vooral door mensen die denken dat ze er inmiddels aan gewend zijn. Vermijd fysieke inspanning tussen ongeveer 12 en 17 uur, dat is het heetste deel van de dag. Spaanse huizen zijn vaak juist gebouwd om de hitte buiten te houden: dikke muren, kleine ramen aan de zonzijde, rolluiken (persianas). Gebruik ze. Overdag luiken en rolluiken dicht houden, 's avonds en 's nachts juist alles openzetten om te ventileren en koelere lucht binnen te laten.
Drink minstens twee liter water per dag, verspreid over de dag, ook als je geen dorst voelt. Dorst is bij hitte geen betrouwbare waarschuwing meer, zeker niet bij ouderen. Vermijd grote hoeveelheden alcohol en cafeïne, die werken juist uitdrogend. Lichte, losse katoenen kleding helpt meer dan synthetische stof, en een hoofddeksel is geen overbodige luxe als je toch naar buiten moet.
Praktische tip
Houd bij oudere buren of familie in de buurt een oogje in het zeil tijdens hittegolven. Een kort belletje of bezoekje kan het verschil maken, zeker bij mensen die alleen wonen.
De gemeente helpt vaak mee
Veel gemeenten in Spanje openen tijdens officiële hittegolven (ola de calor) speciale koelteruimtes (puntos de frescor) in bibliotheken, buurthuizen of sporthallen, met gratis toegang en airconditioning. Check de website van je eigen ayuntamiento of lokale Facebookgroepen, want dit verschilt sterk per gemeente en wordt niet altijd breed aangekondigd. Ook ziekenhuizen en gezondheidscentra (centro de salud) geven in de zomer vaak extra voorlichting over hitterisico's, zeker voor chronisch zieke patiënten.
Hitte en droogte hangen in Spanje ook samen met een ander risico: bosbranden. Als je in een gebied woont waar de droogte extra speelt, is het goed om te weten wat je als bewoner moet doen als er in de buurt brand uitbreekt. Lees daarover Bosbrand in de buurt? Dit doe je als bewoner in Spanje. En in regio's waar droogte structureel een probleem wordt, is het verstandig om ook te weten welke beperkingen eraan kunnen komen, zoals beschreven in Droogte in Spanje: deze regio's krijgen het eerst te maken met beperkingen.