27 lidstaten, één rulebook. En toch loopt bijna elke Nederlander of Belg die naar Spanje verhuist op een gegeven moment tegen een Europese regel aan die net anders uitpakt dan verwacht.
De EU heeft veel geregeld voor mensen die binnen Europa verhuizen: vrij verkeer van personen, wederzijdse erkenning van rechten, coördinatie van sociale zekerheid. In theorie is dat prachtig. In de praktijk hangt veel af van hoe Spanje die regels implementeert, en of jij weet welke stappen je moet zetten.
Hieronder de EU-regels die het vaakst impact hebben op expats in Spanje, en wat ze voor jou concreet betekenen.
Zorg: de EHIC is niet wat je denkt
Veel mensen komen naar Spanje met de Europese zorgpas op zak, ook wel de EHIC of CEAM genoemd. Die pas geeft recht op medisch noodzakelijke zorg in een ander EU-land. Maar er zit een adder onder het gras: de pas geldt alleen zolang je nog verzekerd bent in je thuisland.
Ben je in Spanje komen wonen en heb je je uitgeschreven in Nederland of België? Dan is je EHIC niet meer geldig. Je bent dan verplicht je aan te sluiten bij het Spaanse zorgstelsel via de Seguridad Social, of je moet een S1-formulier aanvragen als je een Nederlands of Belgisch pensioen of uitkering ontvangt. Dat S1-formulier is in dat geval het bewijs dat jouw thuisland de zorgkosten blijft betalen, ook terwijl je in Spanje woont.
Kom je als gepensioneerde naar Spanje? Dan is het S1-formulier via het SVB (Nederland) of de RVP (België) een van de belangrijkste documenten die je kunt regelen. Zonder dat formulier moet je of zelf betalen, of een privéverzekering afsluiten. Een privézorgverzekering kan in sommige situaties slim zijn, maar is geen vervanger voor het publieke systeem.
Sociale zekerheid: telewerken heeft nieuwe regels
Sinds juli 2023 gelden er EU-afspraken voor mensen die grensoverschrijdend thuiswerken. De regeling heet het Kaderovereenkomst Telewerk en is door een groot deel van de EU-lidstaten, waaronder Nederland, België en Spanje, ondertekend.
Wat dit betekent: werk je remote voor een Nederlandse of Belgische werkgever, maar woon je in Spanje? Dan mag je tot 49 procent van je werktijd vanuit Spanje werken zonder dat je sociale zekerheidsplichtig wordt in Spanje. Boven die grens verschuift je sociale zekerheidspositie naar Spanje toe.
Voor freelancers en zelfstandigen liggen de regels weer anders. Als autonomo in Spanje ben je sowieso Spaans sociaal verzekerd, ongeacht voor welke klanten je werkt. Werk je nog deels voor Nederlandse of Belgische opdrachtgevers, dan kan er overlap ontstaan. Het is de moeite waard om dit te laten controleren door een gestor die verstand heeft van grensoverschrijdende situaties.
Belasting: de EU coördineert, maar dubbele heffing ligt op de loer
De EU heeft geen directe bevoegdheid over inkomstenbelasting. Dat bepalen lidstaten onderling via bilaterale belastingverdragen. Nederland en Spanje hebben zo'n verdrag, en België en Spanje ook. Die verdragen voorkomen in theorie dat je twee keer belasting betaalt over hetzelfde inkomen.
Maar let op: fiscaal inwoner ben je maar in één land tegelijk. Spanje hanteert de regel dat je fiscaal inwoner bent als je meer dan 183 dagen per jaar in Spanje verblijft, of als je er je voornaamste economische belangen hebt. Dat betekent dat veel expats die hier al een tijdje wonen, eigenlijk al jaren aangifte hadden moeten doen via de IRPF, de Spaanse inkomstenbelasting, zonder dat ze dat wisten.
Bij buitenlands vermogen speelt ook het Modelo 720 een rol. Dat is de verplichte opgave van bezittingen buiten Spanje als die boven bepaalde drempels uitkomen. De EU heeft eerder al geoordeeld dat de boetes die Spanje vroeger oplegde bij niet-aangifte disproportioneel waren. Die boetes zijn inmiddels verlaagd, maar de meldplicht zelf bestaat nog steeds.
Bankrekeningen: transparantie gaat ver
Via de Europese DAC-richtlijnen zijn banken binnen de EU verplicht om rekeninggegevens van buitenlandse klanten te delen met de belastingdiensten van de betrokken landen. Heb je in Nederland of België nog een bankrekening staan terwijl je in Spanje woont? Dan kan de Spaanse belastingdienst Hacienda daar informatie over ontvangen.
Dit is geen reden tot paniek, maar het onderstreept wel dat Spanje steeds beter zicht krijgt op het vermogen van expats. Het helpt om je financiële situatie netjes op orde te hebben en indien nodig tijdig aangifte te doen.
Pensioenen: AOW vanuit Spanje ontvangen
Ontvang je AOW of een Belgisch pensioen terwijl je in Spanje woont? Dan is de vraag waar je belasting over die uitkering betaalt afhankelijk van het belastingverdrag. In de meeste gevallen geldt: overheidspensioenen worden belast in het land van herkomst, maar privé- of werknemerspensioenen kunnen naar Spanje verschuiven.
Dit betekent dat je soms in twee landen aangifte moet doen, of in ieder geval moet weten welk land het heffingsrecht heeft. Een goede gestor of belastingadviseur die bekent is met Nederlandse of Belgische situaties is hier geen luxe maar gewoon nodig.
Wat je nu kunt doen
Je hoeft dit niet allemaal in één week te regelen, maar een paar stappen zijn echt zinvol om niet voor verrassingen te komen staan.
Controleer eerst je zorgstatus. Ben je bij de Seguridad Social ingeschreven, heb je een S1, of heb je een privéverzekering? Weet je het niet zeker, dan is dit het eerste wat je uitzoekt.
Check daarna je fiscale status. Ben je meer dan 183 dagen per jaar in Spanje? Dan ben je waarschijnlijk fiscaal inwoner en gelden de Spaanse aangifteverplichtingen voor jou. Heb je buitenlands vermogen boven de drempels? Kijk dan of je Modelo 720-verplichtingen hebt.
Als je remote werkt voor een Nederlandse of Belgische werkgever, bespreek dan met je werkgever en een adviseur of de sociale zekerheidsregels voor telewerken op jou van toepassing zijn.
EU-regels bieden veel bescherming als je weet hoe ze werken. Het knelpunt zit vrijwel altijd in de uitvoering: niet de regel zelf, maar of jij de juiste stappen hebt gezet in het Spaanse systeem.