De meeste mensen die in Spanje wonen kennen een calima zodra ze hem zien: een oranjegele waas, een zon die nauwelijks doorkomt, en een laagje roodbruin stof op de auto, het terras en de vensterbanken. Wat ze minder goed weten is wat die stoflucht concreet met hun lichaam doet, en hoe je je er slim op voorbereidt.
Wat een calima eigenlijk is
Een calima is een massa warme, stofrijke lucht die vanuit de Sahara via de zuidelijke winden naar Spanje waait. Het fenomeen is het meest bekend op de Canarische Eilanden, maar treft ook het vasteland regelmatig: Andalusië, Murcia, de Valenciana en zelfs Catalonië krijgen meerdere keren per jaar te maken met Saharastof. Zeker in de lente en de late zomer zijn de episoden het langst.
De stofdeeltjes die meegevoerd worden, zijn klein. Heel klein. Een deel ervan bestaat uit fijnstof van minder dan 2,5 micrometer, de zogenoemde PM2,5-deeltjes. Die zijn zo klein dat ze diep in je longen doordringen. De grotere deeltjes blijven in je neus en keel hangen en zijn vervelend, maar de kleine zijn het risico dat je niet ziet aankomen.
Wist je dat
Tijdens een zware calima kan de luchtkwaliteitsindex op de Canarische Eilanden of in Andalusië oplopen tot het niveau dat gezondheidsorganisaties aanmerken als 'gevaarlijk voor kwetsbare groepen'. Dat is het op een lijn met smogpieken in grote industriesteden.
Wat Saharastof met je lijf doet
Het meest directe effect is irritatie van de luchtwegen. Je keel prikt, je neus loopt, je ogen worden rood en waterig. Veel mensen denken dat ze een hooikoorts-opflakkering hebben, maar het is het stof. Bij mensen met astma of COPD kan een calima een volledige aanval uitlokken. Longarts en huisarts in Spanje zien de spreekuurpieken in de dagen na een zware stofperiode duidelijk stijgen.
Wat mensen niet verwachten: ook als je verder gezond bent, kan een calima van twee à drie dagen je flink uitputten. De combinatie van de hitte die het Saharastof meeneemt, de lagere luchtkwaliteit en het lichaam dat harder werkt om de prikkels af te wenden, kost energie. Slechter slapen, hoofdpijn en prikkelbaarheid zijn gewone klachten tijdens een lange calima-episode.
Mensen die buiten werken of sporten, krijgen een hogere blootstelling dan mensen die binnenshuis blijven. Bouwvakkers, tuiniers, mensen die veel fietsen of hardlopen: die hebben een groter risico op klachten dan iemand die grotendeels kantoorwerk doet.
Hoe lang duurt het en wanneer komt het
Een calima duurt zelden korter dan 24 uur en soms langer dan een week. De stofwolken verplaatsen zich met de wind en verdwijnen zodra er neerslag valt of de windrichting draait. Op de Canarische Eilanden is de periode van januari tot april het actiefst, op het vasteland zijn het vooral de overgangsmaanden: maart-april en september-oktober. Maar zomerse episoden zijn niet zeldzaam.
Let op
Een calima ziet er soms uit als bewolking of dunne mist. Als de lucht vazig is maar het niet regent en de temperatuur ongewoon hoog is, kijk dan de luchtkwaliteitsindex na voordat je gaat hardlopen of de ramen openzet.
Luchtkwaliteit bijhouden: dit gebruik je
De Spaanse overheid houdt de luchtkwaliteit bij via het netwerk van het Ministerio para la Transición Ecológica. Die data zijn live beschikbaar via de website van het ministerie. Praktischer voor dagelijks gebruik zijn apps als IQAir of Windy, die ook de stofmassa's en windstromen visualiseren. Je kunt er letterlijk op zien aankomen wanneer een Sahara-episode richting jouw regio beweegt.
De schaal die gebruikt wordt, gaat van AQI 0 (uitstekend) tot 500 (gevaarlijk). Tijdens een zware calima zitten delen van Spanje regelmatig boven de 150 of zelfs 200. Boven de 100 is al een signaal om mensen met luchtwegproblemen te waarschuwen.
Wat je concreet doet als er een calima aankomt
Een paar maatregelen die echt het verschil maken:
- Houd ramen en deuren zo veel mogelijk dicht, zeker overdag als de concentraties het hoogst zijn. Ventileer 's nachts als de wind gedraaid is en de stofconcentratie laag is.
- Intensief sporten buiten kan beter wachten. Een hardloopsessie tijdens een calima geeft een flinke stofbelasting voor je longen. Binnen sporten is dan gewoon de slimmere keuze.
- Als je een luchtzuiveraar met HEPA-filter hebt, zet hem aan. Heb je er nog geen maar woon je in een regio met regelmatige calima-episodes, dan is een basismodel een redelijke aanschaf.
- Draag een FFP2-masker als je toch naar buiten moet en de AQI boven de 150 staat. Dat klinkt overdreven, maar het scheelt echt in de belasting op je luchtwegen.
- Contactlenzen kunnen irritanter worden tijdens een calima. Zet ze tijdelijk opzij of gebruik extra vloeistof.
- Heb je een kind met astma of een huisgenoot met COPD, zorg dan dat de noodmedicatie (rescue inhaler) binnen handbereik is en op peil.
En daarna: de opruiming
Als de calima trekt, zit er stof op alles. Op de auto, het terras, de airco-filters, je planten. Spoel je terras af met water en veeg droog in plaats van het stof droog op te waaien: dat brengt het weer in de lucht. Vervang of maak de filters van je airco schoon na een zware episode, want die hebben tijdens de calima hard gewerkt en zijn vol stof.
Woon je in een regio die regelmatig te maken heeft met calima, zoals de Canarische Eilanden of de kuststrook van Andalusië, dan is het de moeite waard om je Spaanse apotheker te kennen en te weten wat je over de toonbank kunt krijgen zonder recept bij luchtwegklachten. Antihistaminica, oogdruppels en een neusspray zijn vrij beschikbaar en helpen bij de eerste irritatieklachten.