Je ruikt het al voordat je het ziet. De lucht boven de heuvel wordt geel, dan oranje, en een uur later staat er een Guardia Civil-agent bij de afslag naar jouw dorp met een hand omhoog. Terug. Nu. Dit is geen uitzonderlijk scenario in Spanje. Ieder jaar branden er tienduizenden hectares af, en steeds vaker raken woonwijken, urbanizaciones en gehuchten in de gevarenzone. De vraag is niet of dit jou kan overkomen, maar of je weet wat je dan moet doen.
Weet je in welke risicozone je woont?
Spanje heeft een officieel systeem voor brandrisicogebieden. Het Ministerio de Agricultura publiceert kaarten waarop je kunt zien of jouw gemeente in een hoog-risicozone valt. Die zones worden ieder jaar bijgewerkt. Regio's zoals Galicië, Valencia, Castilla y León, Andalusië en de Canarische Eilanden hebben historisch de hoogste frequentie van grote branden, maar ook Catalonië en de kust rondom Alicante kennen droge zomers met veel wind.
Zoek op de website van jouw ayuntamiento of er een plan de emergencias bestaat. Veel gemeenten hebben een lokaal noodplan (PEIF of plan municipal de emergencias) dat beschrijft welke routes bij evacuatie worden gebruikt en waar verzamelpunten zijn. Die informatie staat zelden vanzelf in je mailbox. Je moet er actief naar zoeken.
Let op
Veel expats wonen in een urbanización buiten een dorp, soms op een helling met maar één uitvalweg. Die ligging maakt evacueren lastiger. Kijk vooraf welke alternatieve routes er zijn en of die ook bij brand bereikbaar zijn.
Hoe werkt een evacuatiebevel in Spanje?
De Spaanse autoriteiten werken met twee niveaus bij evacuaties. Het eerste heet desalojo voluntario: je wordt dringend geadviseerd te vertrekken, maar bent niet wettelijk verplicht. Het tweede is de desalojo obligatorio: je moet weg. Blijf je toch, dan kan de Guardia Civil je letterlijk wegsturen. Er zijn ook gevallen bekend waarbij mensen achteraf beboet werden voor het belemmeren van de hulpverlening.
Waarschuwingen komen via verschillende kanalen. ES-Alert is het nationale systeem dat rechtstreeks een sms of melding stuurt naar mobiele telefoons in een getroffen gebied. Dat werkt ook als je een buitenlands nummer hebt, zolang je telefoon een signaal ontvangt. Naast ES-Alert gebruiken regio's en gemeenten eigen apps of sociale media. De Comunitat Valenciana heeft bijvoorbeeld het 112cv-platform. Controleer welk systeem actief is in jouw regio en installeer de bijbehorende app.
Wat neem je mee?
Dit klinkt logisch, maar het merendeel van de mensen die moeten evacueren vertrekken te laat, te snel of zonder de documenten die ze daarna nodig hebben. Maak nu een tas klaar met:
- Paspoorten of identiteitskaarten van alle gezinsleden
- Je certificado de registro de ciudadano de la Unión (het bewijs dat je als EU-burger bent ingeschreven in Spanje)
- Je verzekeringspolis (woning, inboedel, zorgverzekering)
- Een kleine hoeveelheid contant geld
- Medicijnen voor minimaal drie dagen (zie ook ons artikel over medicijnen op recept in Spanje)
- Oplader en powerbank
- Huisdierenpapieren als je een dier hebt
Zet die tas ergens waar je hem bij nacht en ontij direct kunt pakken. Niet in de berging achter de kerstspullen.
Je verzekering: dit controleer je nu
Dit is het deel waar de meeste mensen pas aan denken nadat het te laat is. Niet alle woonverzekeringen in Spanje dekken schade door bosbranden automatisch. Branddekking zit soms in de basis, maar schade door rook, bluswater of een noodgedwongen verblijf elders kan buiten de polis vallen.
Als je huurt, is de situatie extra belangrijk om goed te begrijpen. De eigenaar is verantwoordelijk voor schade aan het gebouw zelf. Jouw inboedel, jouw laptop, jouw kleding: dat valt onder jouw inboedelverzekering, als je die hebt. Veel huurders in Spanje hebben geen inboedelverzekering. Dat is een risico dat klein lijkt totdat het niet meer klein is.
Praktische tip
Bel of mail je verzekeraar met de vraag: is schade door bosbranden gedekt, inclusief tijdelijke opvang elders en rookschade? Vraag dit schriftelijk en bewaar het antwoord. Zo kom je later niet voor verrassingen te staan.
Wat kun je preventief doen rondom je woning?
In Spanje zijn er regels over de zogeheten franja de protección: een strook rondom een woning die vrij moet zijn van brandbaar materiaal zoals droog struikgewas, opgestapeld hout of dicht opeengepakt groen. De exacte afstand en regels verschillen per gemeente en per regio. Sommige gemeenten controleren dit actief in het voorjaar en kunnen een boete opleggen als je het niet naleeft.
Vraag bij je ayuntamiento of er lokale verplichtingen gelden voor het onderhoud van het perceel rondom je woning. In gebieden met een hoog risico is dit geen theoretische vraag. In sommige regio's is het ook verplicht om een brandslang of waterreservoir op het terrein te hebben als de woning buiten de bebouwde kom ligt. Controleer dit, want het verschilt sterk per locatie.
De periode van hoogrisicodagen
Het officiële brand-risicoseizoen in Spanje loopt grofweg van juni tot en met september, maar in droge winters kan het risico ook in het voorjaar al hoog zijn. De regio's stellen elk jaar een zogenaamde época de peligro alto de incendios vast, een periode waarin extra beperkingen gelden, zoals een verbod op barbecues in de open lucht en het verbod op het verbranden van snoeihout.
Die beperkingen gelden ook voor jou. Tijdens de hoogrisicoperiode mag je in veel regio's geen vuur maken buiten aangewezen plekken, ook niet op je eigen terrein. De boetes voor overtreding kunnen flink oplopen. Kijk op de website van jouw Comunidad Autónoma wanneer deze periode ingaat en welke regels er dan gelden.
Gemiddeld verbrand oppervlak per regio (ha, gemiddelde 2019-2023)
Bron: Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación. Cijfers bij benadering, jaarlijkse variatie is groot
Na de brand: wat nu met je woning?
Als je woning beschadigd is geraakt, meld schade dan zo snel mogelijk bij je verzekeraar en bij het Consorcio de Compensación de Seguros. Dit is een overheidsinstantie die in Spanje bepaalde schades vergoedt die buiten de reguliere verzekering vallen, waaronder schade door buitengewone risico's. Of jouw situatie hieronder valt, hangt af van de precieze omstandigheden. Je verzekeraar of een gestor kan je hierbij helpen.
Maak bij de eerste mogelijkheid foto's en video's van alle schade, ook die aan tuinmeubilair, voertuigen en buitenstructuren. Verwijder niets totdat de schade-expert langs is geweest. Dat klinkt logisch, maar in de chaos na een brand maken mensen fouten die hun uitkering later vertragen of verlagen.