De meeste Nederlanders die als zelfstandige in Spanje werken, denken dat zwangerschapsverlof iets is voor werknemers. Wat ze niet weten is dat je als autonomo recht hebt op een uitkering van 100% van je bijdragebase, maar dat je die alleen krijgt als je op het juiste moment de juiste stappen zet.
Wat is de prestación por maternidad?
In Spanje heet de uitkering tijdens zwangerschapsverlof de *prestación por maternidad* (of *nacimiento y cuidado de menor*). Als autonomo heb je hier recht op als je bijdraagt aan de Seguridad Social via het RETA-systeem, de bijdrageregeling voor zelfstandigen.
De uitkering bedraagt 100% van je bijdragebase op het moment dat het verlof ingaat. Dat is dus het bedrag waarop je maandelijks je premie berekent. Betaal je de minimale bijdrage, dan is de uitkering ook laag. Wie een hogere bijdragebase heeft gekozen, krijgt meer.
Het verlof duurt standaard 16 weken. Die 16 weken zijn wettelijk verdeeld: minimaal 6 weken moeten direct na de bevalling worden opgenomen. De overige 10 weken mag je flexibel inplannen, ook deels gelijktijdig met de partner.
Wanneer heb je recht op de uitkering?
Je moet aan een aantal voorwaarden voldoen op het moment dat je verlof ingaat:
- Je bent ingeschreven als autonomo bij de Seguridad Social - Je hebt de afgelopen 7 jaar minimaal 180 dagen bijgedragen aan de Seguridad Social, of minimaal 360 dagen in je hele leven als bijdrager - Je bent up-to-date met je RETA-betalingen, geen achterstallige schulden - Je bent jonger dan 21: geen minimumperiode. Tussen 21 en 26: 90 dagen in de afgelopen 7 jaar. Boven de 26: 180 dagen in de afgelopen 7 jaar
Die leeftijdsgrenzen klinken technisch, maar ze zijn belangrijk. Een Nederlander die pas recent als autonomo is gestart en nog maar een paar maanden bijdraagt, heeft mogelijk nog geen recht op de uitkering. Controleer dit ruim voor de bevalling via de INSS-website (seg-social.es) of vraag het na bij een gestor die je hierbij kan begeleiden.
Je praktijk of opdrachten: wat doe je daarmee?
Als autonomo moet je tijdens je verlof je werk staken. Je mag in die periode geen facturen uitsturen voor nieuwe werkzaamheden. Dat is een van de grootste verschillen met Nederland, waar je als zzp'er in principe kunt beslissen hoeveel je werkt.
In Spanje is dit strenger geregeld. De INSS kan controleren of je nog actief bent. Blijf je factureren, dan loop je het risico je uitkering terug te moeten betalen.
Je mag je autonomo-registratie wel actief houden. Je hoeft je dus niet uit te schrijven bij de Seguridad Social. Je betaalt in die periode ook geen RETA-bijdrage, want die wordt kwijtgescholden zolang de uitkering loopt. Dat scheelt een paar honderd euro per maand.
Hoe vraag je het aan?
Je vraagt de uitkering aan bij het INSS, het Instituto Nacional de la Seguridad Social. Dat kan via de website (seg-social.es) of persoonlijk bij een INSS-kantoor.
De aanvraag doe je na de bevalling, niet ervoor. Je hebt 15 jaar de tijd om de aanvraag in te dienen, maar in de praktijk doe je het zo snel mogelijk na de bevalling, omdat de uitkering pas ingaat vanaf het moment dat je aanvraag is goedgekeurd als je te lang wacht.
Wat je nodig hebt:
- Je NIE-nummer (fiscaal identificatienummer) - Je inschrijvingsbewijs als autonomo - Geboorteakte van het kind - Bankgegevens voor uitbetaling - Bewijs dat je RETA-bijdragen up-to-date zijn
Zorg dat die papieren op orde zijn voor de bevalling. Een bewijs van de geboorte haal je op bij de burgerlijke stand (*Registro Civil*). Als je kind in Spanje geboren wordt, gaat dat in de meeste gevallen via het ziekenhuis.
Wat krijgt de partner?
De partner heeft in Spanje recht op hetzelfde: 16 weken verlof met uitkering. Dit geldt ook voor de mannelijke partner die als autonomo werkt. Het verlof voor beide ouders is in Spanje de afgelopen jaren stap voor stap gelijkgetrokken. Beide ouders moeten apart aanvragen indienen en kunnen hun verlof deels gelijktijdig opnemen.
Bijdragebase verhogen: loont dat?
Sommige autonomos kiezen een lage bijdragebase om maandelijkse kosten te drukken. Dat is op de korte termijn goedkoper, maar het betekent ook een lagere uitkering bij ziekte, zwangerschap of arbeidsongeschiktheid.
Sinds 2023 werkt Spanje met een nieuw systeem waarbij de bijdragebase gekoppeld is aan je werkelijke inkomen, verdeeld over meerdere schijven. Je geeft aan het begin van het jaar een schatting van je verwachte inkomsten op, en de bijdrage wordt daarna bijgesteld. Wie meer verdient, betaalt meer maar bouwt ook hogere rechten op.
Als je weet dat je zwanger bent of een kinderwens hebt, is het de moeite waard om met een gestor of belastingadviseur die bekend is met de Spaanse situatie te bespreken of een hogere bijdragebase financieel zinvol is. Er zit minimaal 180 dagen tussen het verhogen van je bijdrage en het moment waarop dat effect heeft op je uitkering, dus wacht niet te lang.
Wat als je zelfstandige bent maar ook voor een bedrijf werkt?
Sommige expats zijn tegelijkertijd autonomo en werknemer in Spanje, of ze werken als autonomo voor een Nederlands bedrijf. Die situaties zijn ingewikkelder. De uitkering loopt via de Seguridad Social in Spanje, maar welk systeem van toepassing is hangt af van waar je sociaal verzekerd bent.
Werkt je voor een Nederlands bedrijf vanuit Spanje en ben je nog sociaal verzekerd in Nederland, dan gelden Nederlandse regels. Ben je in Spanje sociaal verzekerd, dan gelden Spaanse regels. De exacte situatie verschilt per geval en is niet altijd eenduidig uit te zoeken zonder hulp. Een gestor of arbeidsrechtadviseur kan hier helderheid in geven.
Wat mensen vergeten
Het meest vergeten punt: de uitkering gaat niet automatisch. Je vraagt hem aan, je levert documenten aan en je wacht op goedkeuring. Dat kan een paar weken duren. Zorg dat je een financiële buffer hebt voor die overgangsperiode, want er zit vaak tijd tussen de bevalling en de eerste betaling.
Headerfoto: Yan Krukau via Pexels | Foto: cottonbro studio via Pexels