Je bevalt niet zomaar in het eerste ziekenhuis dat je tegenkomt. In Spanje hangt veel af van waar je staat ingeschreven, welke verzekering je hebt en hoe snel je dat na aankomst regelt. Voor Nederlanders en Belgen die in Spanje zwanger worden, of al zwanger naar Spanje verhuizen, zit het systeem anders in elkaar dan thuis. Niet per se slechter, maar wel anders, en als je dat niet weet, loop je achter de feiten aan.
Eerst: val je onder de publieke zorg of niet
De eerste vraag die je moet beantwoorden is simpel, maar bepaalt alles daarna: heb je toegang tot de Spaanse publieke zorg (Seguridad Social) of niet? Dat hangt af van je situatie.
Werk je in loondienst in Spanje of ben je autonomo (zelfstandige) en betaal je premies aan de Seguridad Social, dan heb je recht op publieke zorg, inclusief zwangerschapscontroles en bevalling, net als een Spaanse werknemer. Let wel: autonomo werkt niet zoals het Nederlandse zzp-schap, je betaalt als autonomo maandelijks premie aan de Seguridad Social, ongeacht je omzet. Ben je gepensioneerd en ontvang je AOW of een ander Nederlands pensioen of een Nederlandse uitkering, dan kun je met een S1-formulier ingeschreven worden bij de publieke zorg in Spanje. Let op: dat S1-recht hangt aan je pensioen of uitkering uit Nederland, niet aan alleen het feit dat je hier woont, en geldt dus niet automatisch voor iedereen die in Spanje woont. Heb je geen inkomen uit loondienst, geen S1 en geen Spaanse zorgverzekering, dan val je niet automatisch onder het publieke systeem en moet je zelf een regeling treffen, meestal een privéverzekering.
Twijfel je over jouw situatie, dan is dit precies het moment om een gestor of belastingadviseur te raadplegen voordat je bevalling eraan komt. Achteraf uitzoeken wie de rekening betaalt is geen prettig scenario.
Inschrijving: empadronamiento en de tarjeta sanitaria
Zodra duidelijk is dat je recht hebt op publieke zorg, moet je twee dingen op orde hebben. Eerst de empadronamiento: de inschrijving bij je gemeente (ayuntamiento) op je woonadres. Zonder die inschrijving kom je nergens, ook niet bij de huisarts of verloskundige. Daarna vraag je de tarjeta sanitaria aan, je zorgpas, bij het regionale gezondheidscentrum (Centro de Salud) in jouw wijk.
De exacte stappen en benodigde papieren verschillen per regio en soms per gemeente. Hoe lang de aanvraag van de zorgpas duurt, verschilt eveneens per regio. Plan dit ruim voor je uitgerekende datum, bij voorkeur zodra je weet dat je zwanger bent en van plan bent in Spanje te bevallen.
Hoe de zorg er in de praktijk uitziet
Met een geldige tarjeta sanitaria loop je via je huisarts of rechtstreeks via de verloskundige (matrona) het traject in. De controles tijdens de zwangerschap gebeuren meestal in het gezondheidscentrum, de bevalling zelf in het regionale ziekenhuis dat bij jouw centrum hoort. Je kunt niet zomaar kiezen voor een ander ziekenhuis in een andere stad, dat werkt op toewijzing per zorggebied.
Een verschil met Nederland dat veel mensen verrast: in Spanje bevalt het overgrote deel van de vrouwen in het ziekenhuis, thuisbevallingen zijn er veel minder gangbaar en in de publieke zorg meestal geen standaardoptie. Ook de rol van de verloskundige ligt anders: de matrona werkt vaak nauwer samen met een gynaecoloog en minder zelfstandig dan de Nederlandse verloskundige die je misschien gewend bent.
Spreek je geen vloeiend Spaans, vraag dan vooraf bij het gezondheidscentrum of er Engels gesproken wordt, of neem iemand mee die kan vertalen. Bij een bevalling wil je geen taalbarrière erbij.
Zwangerschapsverlof: in loondienst versus autonomo
Werk je in loondienst, dan heb je in Spanje recht op zestien weken zwangerschapsverlof, uit te keren via de Seguridad Social, met in principe honderd procent van je grondslag als uitkering. Controleer de actuele voorwaarden bij het Ministerio de Trabajo of de Seguridad Social; de aanvraag loopt via je werkgever en de Seguridad Social.
Werk je als autonomo, dan heb je ook recht op verlof en een uitkering, maar moet je dat zelf aanvragen bij de Seguridad Social en moet je premies hebben afgedragen. De regels rond autonomo zijn over het algemeen minder flexibel dan in loondienst: je betaalt sowieso maandelijks premie, ongeacht hoeveel je werkt of verdient in die periode. Dat is wezenlijk anders dan het Nederlandse zzp-systeem, waar je vrijwillig verzekert voor arbeidsongeschiktheid of verlof. Laat je hierover adviseren door een gestor voordat je verlof ingaat, want de aanvraagprocedure en de hoogte van de uitkering hangen af van je premiegeschiedenis.
De geboorteakte: twee landen, twee stelsels
Na de bevalling moet je kind binnen een bepaalde termijn worden ingeschreven bij het Spaanse Registro Civil. Dat gebeurt meestal via het ziekenhuis zelf of kort daarna op het gemeentehuis. Daarnaast wil je, als Nederlander of Belg, dat de geboorte ook in Nederland of België erkend wordt, zodat je kind de Nederlandse of Belgische nationaliteit krijgt en een geldig paspoort kan aanvragen.
Dat erkennen vraagt om een vertaalde en gelegaliseerde Spaanse geboorteakte, die je bij het Nederlandse of Belgische consulaat moet indienen. De precieze eisen, apostille, beëdigde vertaling, formulieren, verschillen per consulaat en kunnen veranderen. Check dit dus altijd rechtstreeks bij het consulaat voordat je aan de bureaucratie begint, in plaats van af te gaan op wat een ander stel eerder heeft meegemaakt.
Privéverzekering als alternatief
Veel Nederlanders en Belgen in Spanje kiezen, ook als ze recht hebben op publieke zorg, voor een aanvullende privéverzekering tijdens de zwangerschap. Dat heeft vooral te maken met wachttijden voor afspraken en de mogelijkheid om zelf een gynaecoloog te kiezen in plaats van toegewezen te worden. Let bij het afsluiten van zo'n verzekering wel goed op de wachttijd voor bevallingen: controleer bij de verzekeraar hoe lang deze wachttijd is, vaak gaat het om meerdere maanden voordat een bevalling gedekt wordt. Afsluiten ná de positieve zwangerschapstest is dus vaak al te laat.
Wie dit financieel en praktisch goed wil uitzoeken, doet er goed aan tijdig in gesprek te gaan met een van de professionals die bekend zijn met de Spaanse zorg- en verzekeringssystemen, zodat je niet tijdens je zwangerschap nog achter formulieren aan hoeft.
Headerfoto: MART PRODUCTION via Pexels | Foto: Vidal Balielo Jr. via Pexels