Je stapt bij de huisarts naar binnen met je Certificado de Registro de Ciudadano de la Unión en denkt dat je er klaar voor bent. Niks is minder waar. Dat papiertje bewijst alleen dat je als EU-burger staat ingeschreven in Spanje. Het zegt helemaal niets over je recht op zorg. En dat verschil zorgt elk jaar weer voor verwarring bij Nederlanders en Belgen die net verhuisd zijn.
Kijk, inschrijving bij het gemeenteregister (het empadronamiento) en registratie bij Extranjería zijn administratieve stappen. Ze bevestigen waar je woont en dat je legaal in Spanje verblijft. Maar de Spaanse zorgpas, de tarjeta sanitaria, komt via een heel ander loket. En dat loket vraagt om iets specifieks: een bewijs dat je ergens premie betaalt of dat je via een ander land recht hebt op zorg.
Drie routes naar de zorgpas
Er zijn grofweg drie manieren waarop je als Nederlander of Belg in Spanje toegang krijgt tot de publieke zorg. Welke voor jou geldt, hangt af van je situatie.
- Werken in loondienst of als autonomo. Betaal je premie aan de Seguridad Social, dan bouw je automatisch recht op zorg op. Je werkgever meldt je aan, of je regelt het zelf als zelfstandige via je maandelijkse RETA-bijdrage, die je als autonomo overigens verschuldigd bent ongeacht hoeveel je verdient.
- Gepensioneerd met AOW of een ander Nederlands pensioen. Dan vraag je het S1-formulier aan bij het CAK in Nederland. Dit formulier zorgt ervoor dat Nederland de kosten van je Spaanse zorg vergoedt, ook al woon je hier permanent.
- Geen inkomen uit werk of pensioen. Dan heb je geen automatisch recht op de publieke zorgpas. Je moet dan vaak een privéverzekering afsluiten, of checken of jouw regio een speciale regeling heeft voor niet-actieve EU-burgers.
Het S1-formulier is overigens alleen voor mensen die daadwerkelijk AOW of een vergelijkbare uitkering uit Nederland ontvangen. Het geldt niet automatisch voor iedere gepensioneerde Nederlander in Spanje, en al helemaal niet voor mensen die hier wonen zonder Nederlands inkomen. Wil je precies weten hoe dat formulier werkt, lees dan S1-formulier Spanje: dit regelt het echt voor je zorg.
Let op
Veel mensen schrijven zich in bij de gemeente en gaan ervan uit dat hun zorg daarmee automatisch geregeld is. Dat is niet zo. Het empadronamiento en je recht op zorg zijn twee aparte dingen die je allebei apart moet regelen.
Waarom dit misgaat
Het probleem zit hem vaak in de timing. Mensen verhuizen, schrijven zich in bij de gemeente, vragen hun NIE-nummer aan (let op: dit is een fiscaal nummer, geen kaart) en denken dat de rest zichzelf wel oplost. Vervolgens gaan ze naar de huisarts voor iets simpels, een griepje of een recept, en blijkt dat ze geen toegang hebben tot het systeem. Dan moet alles alsnog geregeld worden, vaak onder tijdsdruk en met een gezondheidsklacht die niet kan wachten.
Voor mensen die net als zelfstandige beginnen, speelt nog iets anders. Zodra je je inschrijft als autonomo bij de Seguridad Social, ga je meteen maandelijkse premie betalen, ongeacht hoeveel je verdient. Die premie geeft je toegang tot zorg, maar het duurt soms enige tijd voordat je zorgpas daadwerkelijk actief is in het systeem. Plan daar dus rekening mee als je weet dat je op korte termijn een afspraak nodig hebt.
Wist je dat
De regionale Conselleria de Salut (of het equivalent in jouw regio) is verantwoordelijk voor het daadwerkelijk uitgeven van de tarjeta sanitaria. De aanvraagprocedure en wachttijd kunnen daardoor per regio verschillen.
Wat je concreet moet doen
Begin met uitzoeken via welke van de drie routes jij recht hebt op zorg. Werk je al, vraag dan bij je werkgever of de aanmelding bij de Seguridad Social is geregeld. Ben je zelfstandige, zorg dan dat je RETA-inschrijving rond is voordat je zorg nodig hebt. Ben je gepensioneerd met Nederlands inkomen, vraag het S1-formulier op tijd aan bij het CAK, want de verwerking kan enige tijd duren.
Heb je geen van deze situaties, bijvoorbeeld omdat je vermogen hebt maar geen inkomen uit werk of pensioen, dan is het verstandig om in een vroeg stadium een privéverzekering af te sluiten. Zo zit je nooit zonder dekking terwijl je uitzoekt welke publieke route eventueel wel voor jou openstaat.
De exacte procedure en wachttijd verschillen per regio en per gemeente. Twijfel je over jouw situatie, neem dan contact op met de regionale gezondheidsdienst of met een gestor die bekend is met de regels in jouw provincie.