Je staat op de spoedpost in Spanje, je been is gebroken, en de balie vraagt om je tarjeta sanitaria. Je haalt je Europese Zorgverzekeringspas tevoorschijn, maar de medewerker schudt zijn hoofd. Je woont al twee jaar in Spanje. Dan werkt deze pas niet meer.
Dit is een van de meestgemaakte fouten door Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen: ervan uitgaan dat de vertrouwde EU-zorgpas overal en altijd geldig is. Dat klopt voor vakantie. Voor residenten is het een ander verhaal.
De Europese Zorgverzekeringspas: voor wie werkt hij wel
De Europese Zorgverzekeringspas (in Nederland de EZP, in België de EHIC) geeft recht op medisch noodzakelijke zorg in andere EU-landen. Je vraagt hem aan bij je Nederlandse of Belgische zorgverzekeraar en hij is gratis.
Die pas werkt prima als je op vakantie bent in Spanje, of als je tijdelijk werkt of studeert. De Spaanse openbare zorg behandelt je dan onder dezelfde voorwaarden als een Spaans verzekerde.
Maar zodra je officieel in Spanje woont, verandert de situatie. Spanje beschouwt jou dan niet meer als tijdelijke bezoeker. Je bent resident. En voor residenten geldt een andere regeling.
Ben je resident? Dan heb je iets anders nodig
Als je bent ingeschreven in het Spaanse bevolkingsregister (het empadronamiento) en je woont langdurig in Spanje, dan heb je recht op de Spaanse openbare zorg via een van de volgende routes:
Via werk of autónomo: Betaal je sociale zekerheidsbijdragen in Spanje, als werknemer of als zelfstandige (autónomo)? Dan ben je automatisch aangesloten bij de Seguridad Social en heb je recht op een tarjeta sanitaria, de Spaanse zorgpas. Die vraag je aan via je lokale Centro de Salud of via het INSS.
Via het S1-formulier: Ontvang je AOW of een andere Nederlandse of Belgische uitkering en ben je resident in Spanje? Dan heb je recht op Spaanse zorg via het S1-formulier. Je vraagt dat aan in Nederland bij het CAK (voor AOW-gerechtigden) of bij je uitkeringsinstantie. Met het S1-formulier meld je je aan bij het INSS in Spanje, en dan krijg je een tarjeta sanitaria. Let op: dit geldt niet voor iedereen automatisch. Je moet actief het formulier aanvragen en registreren.
Particuliere verzekering: Heb je geen werk, geen autónomo-registratie en geen uitkering uit Nederland of België? Dan heb je geen recht op de Spaanse openbare zorg via de sociale zekerheid. In dat geval is een particuliere ziektekostenverzekering bij een Spaanse of internationale verzekeraar de aangewezen weg. Dit is ook een van de documenten die de Spaanse overheid vraagt als je een verblijfsvergunning of de EU-inschrijving als resident aanvraagt: bewijs van ziektekostenverzekering met voldoende dekking.
Wat doet de EZP dan nog voor jou als resident
Als je resident bent in Spanje en je reist tijdelijk naar een ander EU-land, dan is je EZP (of EHIC) daar wel bruikbaar. Je bent dan immers tijdelijk buiten je woonland. De pas dekt medisch noodzakelijke zorg in dat andere land.
Maar in Spanje zelf, als dat je woonland is, biedt de EZP geen dekking voor reguliere of spoedeisende zorg. De Spaanse zorg zal je in dat geval als niet-verzekerde beschouwen en kosten doorberekenen.
De tarjeta sanitaria aanvragen: zo werkt het in de praktijk
Heb je recht op de Spaanse zorgpas via werk of het S1-formulier, dan vraag je die aan bij het INSS (Instituto Nacional de la Seguridad Social). Neem daarvoor contact op met het kantoor in jouw provincie of kijk op de website seg-social.es.
Wat je nodig hebt: - Je paspoort of identiteitskaart - Je Certificado de Registro de Ciudadano de la Unión (het EU-inschrijvingsbewijs voor EU-burgers, ook wel Certificado de Residencia genoemd) - Je NIE-nummer (fiscaal identificatienummer) - Bij S1: het ingevulde S1-formulier van je Nederlandse of Belgische instantie - Bewijs van inschrijving in het bevolkingsregister (empadronamiento)
Na registratie bij het INSS word je doorverwezen naar een Centro de Salud in je buurt, waar je je huisarts kiest. Van daar krijg je uiteindelijk je fysieke tarjeta sanitaria.
Per regio kan het iets anders lopen
Spanje is gedecentraliseerd. Gezondheidszorg wordt per autonome regio (comunidad autónoma) geregeld. In de praktijk betekent dit dat de aanvraagprocedure in Andalusië iets anders kan verlopen dan in Valencia of Catalonië. De termijnen, de loketten en soms zelfs de vereiste documenten kunnen licht afwijken.
Controleer altijd bij je lokale Centro de Salud of de Conselleria de Salut (of equivalent in jouw regio) welke documenten zij specifiek vragen. De informatie op de landelijke INSS-website is een goed startpunt, maar je gemeente of regio heeft soms aanvullende stappen.
Wat als je het niet geregeld hebt
Een bezoek aan de spoedpost zonder Spaanse zorgpas of geldige particuliere verzekering wordt in rekening gebracht. Spanje brengt niet-verzekerden de werkelijke kosten in rekening. Voor een ziekenhuisopname kunnen die fors oplopen.
Daarnaast is zorgverzekering in veel gevallen een voorwaarde voor je verblijfsvergunning of EU-registratie als niet-werkend resident. Zorg dus dat je dit geregeld hebt voordat je je inschrijft, niet erna.
Als je twijfelt over welke route voor jou van toepassing is, bespreek het met een gestor of een adviseur die gespecialiseerd is in expat-situaties. De regels rondom sociale zekerheid en zorgaansluiting kunnen per situatie sterk verschillen, zeker als je inkomen uit meerdere landen ontvangt of gedeeltelijk in Nederland en gedeeltelijk in Spanje werkt.