Veel mensen denken dat de Europese zorgpas alle zorgen oplost als je in Spanje bent. Dat klopt voor een weekje Mallorca. Maar zodra je je koffer uitpakt en je echt vestigt in Spanje, werkt het anders.
Wat is de Europese zorgpas precies?
De Europese zorgpas heet officieel de EHIC, wat staat voor European Health Insurance Card. In Nederland vind je hem op de achterkant van je zorgpas. In België vraag je hem aan bij je ziekenfonds.
Met de EHIC kun je in heel Europa aanspraak maken op medisch noodzakelijke zorg, tegen dezelfde kosten als een lokale verzekerde. Dus als je in Spanje je enkel breekt of met spoed naar het ziekenhuis moet, dan betaal je hetzelfde als een Spanjaard. Geen rekeningen van duizenden euro's die je zelf moet voorschieten.
Het klinkt simpel. En voor een vakantie of korte trip is het dat ook.
Wanneer werkt de zorgpas niet meer?
Zodra je je permanent vestigt in Spanje, verandert de situatie. De EHIC is gemaakt voor tijdelijk verblijf, niet voor mensen die officieel inwoner zijn van een ander land dan het land waar ze verzekerd zijn.
De EHIC is gekoppeld aan het land waar je sociaal verzekerd bent, niet aan waar je woont. Voor de meeste mensen die echt emigreren eindigt die band snel: zodra je niet meer werkt en bijdraagt in Nederland of België, valt de sociale verzekering daar weg. Gepensioneerden en mensen zonder werk zijn dan al snel aangewezen op het Spaanse systeem. Wie nog in dienst is van een Nederlandse of Belgische werkgever en in Spanje woont, kan via een A1-verklaring sociaal verzekerd blijven in het thuisland. Maar dat is een uitzondering. In verreweg de meeste emigratiesituaties is de EHIC geen bruikbare dekking meer zodra je je vast vestigt.
In de praktijk wordt dat niet altijd meteen gecheckt. Maar als er iets groots gebeurt, een opname, een operatie, een chronische aandoening, dan kan het misgaan. En dan kom je er alsnog voor te staan.
Drie situaties en wat je nodig hebt
Hoe het zit hangt af van jouw situatie. Er zijn drie gevallen die het vaakst voorkomen:
Je werkt als werknemer of zelfstandige in Spanje. Dan betaal je sociale premies in Spanje en val je automatisch onder de Spaanse publieke gezondheidszorg, de Seguridad Social. Na inschrijving ontvang je een Spaanse zorgpas, de tarjeta sanitaria. Hiermee heb je toegang tot huisarts, specialist en ziekenhuis.
Je bent gepensioneerd en ontvangt AOW of een Belgisch pensioen. Dit is de situatie waar het vaakst misgaat. Je bent niet meer werkzaam, dus je bouwt geen recht op via werk. Maar je thuisland betaalt nog steeds voor jouw zorg, ook als je in Spanje woont. De sleutel is het S1-formulier. In Nederland vraag je dat aan bij het CAK, het Centraal Administratie Kantoor. In België vraag je het aan bij je ziekenfonds. Met dat formulier registreer je jezelf bij de Spaanse Seguridad Social en ontvang je ook een Spaanse tarjeta sanitaria. Zonder S1 heb je geen recht op de publieke zorg als inwoner.
Je bent economisch inactief en nog geen gepensioneerde. Denk aan iemand die tijdelijk niet werkt, vroegpensioen geniet, of van spaargeld leeft. In dat geval is er geen automatisch recht op Spaanse publieke zorg. Een private zorgverzekering is de meest gekozen oplossing en bij de meeste verblijfsvergunningsaanvragen ook vereist. Er is echter een alternatief: het Convenio Especial. Dat is een vrijwillige bijdrageregeling van de Spaanse overheid waarmee je, voor circa zestig euro per maand (onder de vijfenzestig jaar), toch toegang krijgt tot het publieke zorgsysteem. Dat vraag je aan bij het lokale INSS-kantoor. Werk je in Spanje maar voor een Nederlandse of Belgische werkgever via een A1-verklaring? Dan kun je sociaal verzekerd blijven in het thuisland. Laat je situatie in dat geval beoordelen door een specialist.
Het S1-formulier: waarom het niet vanzelf komt
Het S1-formulier is de meest gemiste stap bij gepensioneerden die naar Spanje verhuizen. Het formulier regelt dat Spanje jouw zorg levert en de rekening doorstuurt naar Nederland of België. Jouw thuisland betaalt dus feitelijk mee, maar via de Spaanse zorgverleners.
Dat klinkt logisch, maar het gebeurt niet automatisch. Je moet het formulier zelf aanvragen, meenemen naar de Spaanse Seguridad Social en je laten inschrijven. Pas daarna ontvang je de tarjeta sanitaria.
Doe je dit niet, dan kun je in principe geen gebruik maken van de Spaanse huisarts of specialist als inwoner. Sommige mensen komen er jaren later achter dat ze al die tijd niet officieel geregistreerd waren.
Wat kost de Spaanse publieke zorg?
Als je eenmaal de tarjeta sanitaria hebt, is de Spaanse publieke zorg vrijwel gratis. Huisartsbezoek kost niets. Specialistisch bezoek ook niet, als je via de huisarts bent doorverwezen. Je betaalt wel een eigen bijdrage op medicijnen, maar die is lager dan in Nederland. Voor gepensioneerden is die bijdrage in vrijwel alle gevallen tien procent van de medicijnprijs, met een maandelijks maximum van acht tot achttien euro afhankelijk van inkomen. Alleen bij een bruto pensioeninkomen boven de honderdduizend euro per jaar stijgt dat naar zestig procent.
Niet alles valt onder de publieke zorg. Tandheelkunde is grotendeels privé. Brillen en lenzen worden niet vergoed. Bepaalde behandelingen hebben lange wachttijden, met name voor specialisten. Veel expats kiezen er daarom voor om naast de publieke zorg ook een aanvullende private verzekering te nemen. Dat kost gemiddeld tussen de vijftig en honderdvijftig euro per maand, afhankelijk van leeftijd en dekking.
Wat je nu concreet moet doen
Heb je de EHIC nog van je Nederlandse of Belgische zorgverzekeraar en ga je binnenkort naar Spanje voor een vakantie of oriëntatietrip? Prima, die werkt gewoon.
Ga je verhuizen en ben je gepensioneerd? Vraag het S1-formulier aan voordat je vertrekt of direct na aankomst. In Nederland doe je dat via het CAK, tel. 0800-0087. In België via je ziekenfonds.
Ga je werken als autónomo of werknemer? Zorg dat je je inschrijft bij de Seguridad Social en vraag daarna je tarjeta sanitaria aan bij je lokale centro de salud.
Ben je nog niet werkzaam en nog geen gepensioneerde? Sluit een private zorgverzekering af voor de verblijfsvergunning. Of informeer bij het lokale INSS-kantoor naar het Convenio Especial als je liever aansluit op het publieke systeem tegen een vaste maandelijkse bijdrage.
Het Spaanse zorgsysteem is goed, maar het vraagt dat je zelf de eerste stap zet. Wie dat niet doet, merkt het pas als het te laat is.