Je bent EU-burger, je woont in Spanje, en je hebt recht op zorg. Maar de zorgpas ligt niet op je te wachten. Je moet hem aanvragen, en daarvoor moet je weten in welke categorie je valt.
De Spaanse zorgpas heet de Tarjeta Sanitaria Individual, afgekort TSI. Zonder die pas kun je bij het gezondheidscentrum bij jou in de buurt vaak niet terecht voor een huisartsafspraak, recepten of doorverwijzingen naar een specialist. Bij spoedeisende hulp word je altijd geholpen, maar een TSI voorkomt gedoe achteraf.
Drie situaties, drie routes
Wie recht heeft op een TSI via de publieke zorg, hangt af van hoe je in Spanje woont en werkt. Globaal zijn er drie situaties:
- Je werkt in Spanje in loondienst of als autonomo. Je betaalt premies aan de Seguridad Social en hebt daarmee automatisch recht op publieke zorg. De TSI is dan een administratieve stap, geen drempel.
- Je bent gepensioneerd en ontvangt AOW of een Nederlandse uitkering. Dan is het S1-formulier jouw route. Nederland betaalt dan mee aan je Spaanse zorg via een verdrag tussen de landen. Je vraagt het S1 aan bij het CAK in Nederland en registreert het vervolgens bij de Seguridad Social in Spanje.
- Je werkt remote voor een buitenlandse werkgever, of je hebt geen Spaans inkomen en geen Spaanse premies. Dit is de moeilijkste categorie. Je valt in principe niet automatisch onder de Spaanse publieke zorg. Sommige gemeenten of regio's hebben een regeling voor langdurig ingeschreven bewoners zonder aansluiting, maar dat verschilt sterk. Hier zijn de regels echt per regio anders.
Let op
Val je in de derde categorie? Ga er dan niet vanuit dat je vanzelf recht hebt op een TSI. In die situatie loont het om een privéverzekering af te sluiten totdat je situatie duidelijk is. Meer informatie bij het INSS of via europa.eu.
Wat je nodig hebt voor de aanvraag
De aanvraag doe je bij het Centro de Salud in jouw buurt, de Spaanse naam voor het gezondheidscentrum. Soms kan het ook bij het kantoor van de Seguridad Social, afhankelijk van de regio. Neem in ieder geval mee:
- Je empadronamiento, het bewijs dat je ingeschreven staat bij de gemeente. Heb je dat nog niet? Dit is de stap die mensen het vaakst overslaan en het vaakst terugkomt om hen dwars te zitten.
- Je NIE-nummer, het Spaanse fiscale identificatienummer voor buitenlanders.
- Je paspoort of identiteitsbewijs.
- Bewijs van je aansluiting bij de Seguridad Social (als je werkt of werkte), of je S1-formulier (als gepensioneerde).
Het Centro de Salud koppelt jou daarna aan een vaste huisarts in jouw wijk. Dat is het systeem in Spanje: je hebt geen keuzevrijheid voor een willekeurige huisarts, je krijgt er een toegewezen op basis van je adres.
Praktische tip
Ga op een doordeweekse ochtend vroeg naar het Centro de Salud. De wachtrijen voor administratie zijn het kortst voor tienen. Neem alle documenten in origineel én als kopie mee. Sommige loketten vragen om beide.
De pas is regio-gebonden
Dit weten veel mensen niet: de TSI die je krijgt in Andalusië werkt niet automatisch als je naar een andere regio verhuist. Spanje heeft gedecentraliseerde zorg. Elke autonome gemeenschap, van de Comunidad Valenciana tot Catalonië, beheert zijn eigen systeem. Als je verhuist, moet je je opnieuw inschrijven bij het lokale Centro de Salud en een nieuwe pas aanvragen.
Je kunt in het hele land wel spoedeisende hulp krijgen, ook buiten je eigen regio. Maar voor reguliere huisartsbezoeken of doorverwijzingen heb je de regionale pas nodig die hoort bij je woonadres.
Kinderen en gezinsleden
Kinderen van iemand die is aangesloten bij de Seguridad Social hebben ook recht op een TSI. Zij krijgen hun eigen pas. Neem bij de aanvraag de geboorteakte mee, bij voorkeur met een Spaanse apostille, al hangt de exacte eis af van het loket. Voor kinderen geboren in Spanje gaat dit meestal soepeler.
Een partner die zelf geen eigen aansluiting heeft bij de Seguridad Social, kan in sommige gevallen als gezinslid worden meeverzekerd. Dit heet beneficiario. De regels hierover zijn in 2012 aangescherpt. Vraag bij het INSS (Instituto Nacional de la Seguridad Social) na of dit op jouw situatie van toepassing is.
Als je buiten het systeem valt
Ben je resident in Spanje maar heb je geen Spaanse premies, geen S1 en geen recht op meeverzekering? Dan zijn er twee opties. De eerste is een privéverzekering. Die zijn in Spanje betaalbaar, zeker voor mensen onder de zestig, maar kijk goed naar de kleine lettertjes over bestaande aandoeningen. De tweede optie is uitzoeken of je via een tijdelijk convenant in jouw gemeente toch toegang kunt krijgen. Sommige regio's hebben dit geregeld voor langdurig ingeschreven inwoners zonder andere dekking, maar dat is geen garantie.
Het slimst is om dit te regelen voordat je iets nodig hebt. Een gezondheidscrisis is het slechtste moment om erachter te komen dat je geen zorgpas hebt.