Veel mensen denken dat je als EU-burger die in Spanje woont automatisch recht hebt op Spaanse gezondheidszorg. Dat klopt deels. Maar de dekking hangt af van je situatie, en die situatie kan veranderen op een moment dat je het niet verwacht.
Hoe zorg in Spanje eigenlijk werkt
Spanje heeft een publiek zorgsysteem dat toegankelijk is via de Seguridad Social. Als je hier werkt, als werknemer of als autonomo, betaal je elke maand premies. Daarmee bouw je recht op zorg op. Zolang je werkt, is dat eenvoudig.
EU-burgers die hier niet werken maar wel legaal verblijven, hebben in principe geen automatisch recht op publieke zorg, tenzij ze via een andere weg zijn aangesloten. Twee van die wegen zijn het meest relevant voor Nederlanders en Belgen.
Route 1: het S1-formulier
Ben je gepensioneerd en ontvang je AOW of een andere Nederlandse uitkering, dan kun je een S1-formulier aanvragen bij de SVB (Sociale Verzekeringsbank). Met dat formulier schrijf je je in bij het INSS, het Spaanse sociale zekerheidsorgaan, en heb je recht op dezelfde zorg als een Spaanse inwoner. Spanje declareert de kosten vervolgens bij Nederland.
Dit is de route die veel Nederlanders kennen. Maar er is een voorwaarde die mensen vergeten: je moet een lopende Nederlandse uitkering hebben. Wie nog geen AOW-leeftijd heeft bereikt, of wiens uitkering is gestopt, heeft geen recht op een S1.
Wist je dat
Het S1-formulier is geen automatisme. Je vraagt het aan bij de SVB vóórdat je naar Spanje verhuist, of zodra je in aanmerking komt. Zonder dit formulier ben je niet ingeschreven bij het INSS en heb je geen recht op publieke zorg via deze route. Meer over hoe dit werkt vind je in ons artikel over het S1-formulier aanvragen.
Route 2: zorg via werk of autonomo
Werk je in Spanje, dan betaal je via je loon of je RETA-bijdrage automatisch mee aan de Seguridad Social. Dat geeft je recht op zorg. Dat recht blijft ook een tijd geldig nadat je stopt met werken, afhankelijk van hoeveel maanden je hebt bijgedragen. Maar het is niet onbeperkt.
Veel autonomos en werknemers die stoppen met werken, gaan er vanuit dat hun zorgrecht doorloopt. Dat doet het een tijdje, maar op een gegeven moment vervalt het. Wanneer precies hangt af van je bijdragegeschiedenis. Controleer dit bij het INSS als je overweegt te stoppen.
Het gat: geen werk, geen uitkering, geen S1
Dit is waar het voor veel expats misgaat. Je hebt jarenlang als autonomo gewerkt in Spanje. Je stopt ermee, maar je hebt nog geen AOW-leeftijd bereikt. Je S1 kun je niet aanvragen omdat je geen lopende Nederlandse uitkering hebt. En je zorgrecht via de Seguridad Social loopt op een gegeven moment af.
Op dat moment val je buiten het publieke systeem. Je hebt dan drie opties:
- Een privézorgverzekering afsluiten, wat prima werkt maar geld kost, zeker naarmate je ouder wordt.
- Het convenio especial aanvragen, een Spaanse regeling waarmee je vrijwillig blijft bijdragen aan de Seguridad Social voor een vast maandbedrag.
- Toch een particuliere verzekering combineren met een gedeeltelijke dekking als je een tijdelijke Nederlandse uitkering hebt.
Het convenio especial: de onbekende optie
Het convenio especial is een regeling van de Spaanse Seguridad Social die weinig expats kennen. Je sluit er vrijwillig een overeenkomst mee af en betaalt een maandelijks bedrag om je zorgrechtdekking te behouden of te herstellen. Het bedrag hangt af van je leeftijd:
| Leeftijdsgroep | Maandbedrag (indicatief) |
|---|---|
| Jonger dan 65 jaar | Rond de 60 euro per maand |
| 65 jaar of ouder | Kan oplopen tot ruim 150 euro per maand |
Let op: deze bedragen zijn indicatief en kunnen per situatie verschillen. Vraag de actuele tarieven op bij het INSS of check de officiële site van de Seguridad Social (seg-social.es). De regeling geeft je recht op dezelfde publieke zorg als iemand die actief bijdraagt, maar dan op vrijwillige basis.
Wat te doen als je situatie verandert
De overgang van werken naar stoppen is het moment waarop je dit moet uitzoeken, niet daarna. Ga je minder werken, stop je als autonomo, of ben je van plan eerder te stoppen dan je AOW-leeftijd? Ga dan nu na welke zorgdekking je op dat moment hebt.
Praktische tip
Maak een afspraak bij het lokale INSS-kantoor voordat je je situatie wijzigt. Neem je NIE, je empadronamiento-bewijs en je bijdrageoverzicht (vida laboral, op te vragen via seg-social.es) mee. Dan krijg je direct te horen hoe lang je dekking nog loopt en welke opties je hebt.
Een gestor of asesor met ervaring in expatsituaties kan je helpen als je meerdere landen combineert, bijvoorbeeld als je zowel Spaanse als Nederlandse premiejaren hebt. De regels zijn niet ingewikkeld, maar de overgangsperiode is het moment waarop mensen dingen missen.