4 dagen. Zo lang moet je als zelfstandige in Spanje ziek zijn voordat je recht hebt op enige vergoeding. En zelfs dan is het niet vanzelfsprekend. Wat je krijgt, hangt af van hoe je je hebt ingeschreven en wat je hebt afgedragen.
Wat is een baja laboral?
Als je ziek bent en niet kunt werken, heet dat in Spanje een baja laboral. Letterlijk: een arbeidsongeschiktheid. Voor werknemers in loondienst regelt de werkgever veel. Als autónomo, ofwel zelfstandige, moet je het grotendeels zelf in gang zetten.
Het systeem heet IT: incapacidad temporal, tijdelijke arbeidsongeschiktheid. Je hebt er pas recht op als je bent ingeschreven in het RETA, het Régimen Especial de Trabajadores Autónomos. Dat is het speciale socialezekerheidsstelsel voor zelfstandigen in Spanje. Ben je dat niet, of betaal je geen cuota (de maandelijkse bijdrage), dan staat je niets te wachten.
Over die cuota en hoe die wordt berekend, kun je meer lezen in dit artikel over sociale zekerheid als autónomo in Spanje.
Wanneer begint de uitkering?
De eerste drie dagen ben je op eigen kosten ziek. Dat staat vast. Vanaf dag vier kun je aanspraak maken op een uitkering, maar alleen als jouw mutualidad (verzekeringsfonds voor zelfstandigen) of de Seguridad Social de baja heeft goedgekeurd.
Er zijn twee routes:
- Via de Seguridad Social: uitkering begint pas op dag 16 - Via een mutualidad zoals ATA of Unespa: uitkering kan al vanaf dag 4
Veel zelfstandigen in Spanje weten dit niet. Ze zijn aangesloten bij de Seguridad Social, worden ziek, en ontdekken pas later dat ze twee weken zonder vergoeding zitten. Als je dit wilt vermijden, moet je bij je inschrijving als autónomo een mutualidad kiezen als alternatief voor de Seguridad Social voor dit deel van de dekking.
Hoeveel krijg je?
De uitkering is een percentage van je base reguladora, een rekenbasis die wordt bepaald op basis van de bijdragegrondslag die je zelf hebt gekozen.
Concreet:
- Dag 4 tot en met dag 20: 60 procent van je bijdragegrondslag - Vanaf dag 21: 75 procent van je bijdragegrondslag
Stel je hebt gekozen voor de minimale bijdragegrondslag van 1.000 euro per maand (een veelgekozen keuze om de cuota laag te houden). Dan is je dagbedrag ongeveer 33 euro. Per dag. Dat is minder dan veel mensen verwachten.
Kies je een hogere grondslag, dan betaal je meer cuota per maand, maar heb je bij ziekte ook een hogere uitkering. Dat is de afweging.
Wat moet je praktisch regelen?
Als je ziek bent, heb je een medisch bewijs nodig. Je huisarts stelt een parte de baja op, een ziektemelding. Die moet je vervolgens indienen bij je mutualidad of bij de Seguridad Social.
Vanaf dat moment ben je formeel ziek verklaard. Je moet daarna elke zeven dagen een parte de confirmación laten opstellen, zolang je ziek bent. Pas als je hersteld bent, sluit de arts de baja af met een parte de alta.
Eén ding dat veel autónomos vergeten: je cuota moet je blijven betalen zolang je ziek bent. Je uitkering vervangt je inkomen gedeeltelijk, maar jouw maandelijkse bijdrage aan de Seguridad Social loopt gewoon door. Pas als je een volledige arbeidsongeschiktheidsuitkering aanvraagt op langere termijn (invalidez permanente), verandert dat.
Wat als je langdurig ziek bent?
Als je langer dan 12 maanden niet kunt werken, loopt de tijdelijke uitkering af. Daarna kun je een aanvraag doen voor een permanente arbeidsongeschiktheidsuitkering. Die is veel moeilijker te krijgen en vereist medische keuring door de Seguridad Social.
In de praktijk merken zelfstandigen dat de Spaanse overheid vrij streng kijkt naar dit soort langdurige aanvragen. Een goede gestor of administratief adviseur kan helpen om de aanvraag correct in te dienen en te onderbouwen.
En als je ook voor een Nederlands bedrijf werkt?
Werk je vanuit Spanje als zelfstandige voor een Nederlands bedrijf, dan is het belangrijk te weten waar je sociaal verzekerd bent. In de meeste gevallen is dat Spanje, omdat je hier woont en werkt. Maar het hangt af van hoe de samenwerking is ingericht. Soms heeft iemand ten onrechte gedacht dat de Nederlandse sociale zekerheid nog van toepassing was.
Als je hierover twijfelt, is het slim om dit voor te leggen aan een belastingadviseur met kennis van beide systemen. Een vergissing hier kan betekenen dat je jaren premie hebt betaald zonder recht te hebben op uitkering bij ziekte.
Zwangerschap als autónoma
Ben je zwanger en zelfstandige? Dan valt zwangerschapsverlof in Spanje onder een apart systeem: de prestación por nacimiento y cuidado de menor. Die uitkering is 100 procent van je bijdragegrondslag en duurt 16 weken. Dat is gunstiger dan de gewone ziekte-uitkering, en geldt ook voor zelfstandigen.
Voorwaarde: je moet minimaal 180 dagen in de afgelopen zeven jaar bijdragen hebben betaald aan de Seguridad Social.
Wat als je helemaal niets hebt geregeld?
Dan heb je pech. Dat klinkt hard, maar het is de realiteit. Zelfstandigen in Spanje zijn zelf verantwoordelijk voor hun eigen bescherming. Er is geen vangnet dat automatisch inspringt. Wie zich inschrijft als autónomo zonder na te denken over de hoogte van de bijdragegrondslag of de keuze voor een mutualidad, heeft bij ziekte een serieus probleem.
Het goede nieuws: het systeem is aanpasbaar. Je kunt je bijdragegrondslag elk jaar opnieuw kiezen, afhankelijk van wat je verwacht te verdienen. En je kunt op elk moment overstappen tussen mutualidad en Seguridad Social voor de ziekte-uitkering, al gelden daar wachttijden voor.
Kort gezegd: ziek worden als zelfstandige in Spanje is opvangbaar, maar alleen als je van tevoren de juiste keuzes hebt gemaakt. Doe dat niet achteraf.
Headerfoto: Ivan S via Pexels | Foto: Nataliya Vaitkevich via Pexels