Veel mensen denken dat je gewoon thuis kunt blijven bellen als je ziek bent. In Spanje werkt dat net iets anders, en als je het verkeerd doet, kan het je loon kosten.
Als werknemer in Spanje heb je bij ziekte recht op een zogenaamde baja por enfermedad, zeg maar een ziekmelding die officieel wordt vastgelegd door een arts. Dat klinkt logisch, maar er zijn een paar stappen die mensen in het begin missen. Hieronder zet ik ze op een rij.
Stap 1: naar de huisarts
Je meldt je ziek bij je werkgever, maar de sleutel zit bij de huisarts. Die stelt een parte de baja op: een officieel document dat bevestigt dat je niet kunt werken. Zonder dat document loop je het risico dat je afwezigheid niet als ziekte wordt erkend.
De arts bepaalt ook hoe lang de baja geldt. Na die periode kom je terug voor een parte de alta (hersteldverklaring) of wordt de baja verlengd. Je kunt dit regelen via de openbare gezondheidszorg als je bent ingeschreven bij een centro de salud. Heb je nog geen huisarts gevonden, lees dan eerst hoe je als expat een huisarts vindt in Spanje.
Wat je werkgever weet en doet
Je werkgever moet op de hoogte zijn van je baja. In de meeste gevallen is het systeem inmiddels digitaal: de arts stuurt de melding rechtstreeks naar de Seguridad Social (de Spaanse sociale zekerheidsinstelling), en die informeert je werkgever automatisch. Toch is het verstandig je werkgever ook zelf te bellen of te appen op de eerste ziektedag. Dat is gebruikelijk en wordt verwacht.
Let op: je werkgever mag niet vragen om details over je diagnose. Wat hij wel mag weten, is dat je ziek bent en wanneer je baja ingaat.
Hoeveel loon krijg je bij ziekte?
Dit is waar het voor veel Nederlanders en Belgen wennen is. In Spanje krijg je de eerste drie ziektedagen in principe geen loon uitbetaald, tenzij je cao (convenio colectivo) daar anders over zegt. Veel sectoren kennen aanvullende regelingen, dus check je arbeidscontract of vraag het na bij je werkgever of een gestor die bekend is met Spaans arbeidsrecht.
Vanaf dag vier betaalt de Seguridad Social een deel van je loon. Concreet:
- Dag 4 tot en met dag 20: je ontvangt 60% van je reguliere berekeningsgrondslag (base reguladora) - Vanaf dag 21: dat stijgt naar 75%
Je werkgever is soms verplicht het verschil aan te vullen, afhankelijk van je cao. Dit verschilt per sector en is iets om vooraf te weten, niet pas als je op de bank zit met koorts.
Hoe lang mag een baja duren?
Een gewone baja kan maximaal 365 dagen duren, met een mogelijke verlenging van nog eens 180 dagen als er medische redenen zijn. Daarna neemt het INSS (Instituto Nacional de la Seguridad Social) de beoordeling over van je arts. Bij langdurige ziekte kunnen er keuringen komen om te bepalen of je mogelijk in aanmerking komt voor een uitkering wegens arbeidsongeschiktheid.
Voor kortdurende klachten, zeg een griep of een gebroken enkel, is de baja gewoon een tijdelijke maatregel die automatisch eindigt als je arts een parte de alta afgeeft.
Wat als je een ongeluk hebt gehad op het werk?
Dan gelden andere regels. Een accidente de trabajo (arbeidsongeval) valt onder een apart stelsel. Je bent vanaf de eerste dag recht op 75% van je base reguladora, en je werkgever of zijn verzekeraar betaalt. De procedure verloopt via de mutua, een particuliere instelling die door je werkgever is aangewezen voor arbeidsgerelateerde klachten.
Bij een arbeidsongeval ga je dus niet naar je eigen huisarts, maar naar de mutua. Dit klinkt misschien omslachtig, maar in de praktijk weet je werkgever welke mutua hij heeft en kan die je direct doorsturen.
Baja als autonomo
Werk je als zelfstandige (autonomo) in Spanje? Dan is de situatie wezenlijk anders. Je hebt pas recht op een uitkering bij ziekte als je de cotización por incapacidad temporal hebt betaald. Dat is een extra bijdrage bovenop je normale RETA-maandpremie. Veel autonomos kiezen voor de minimale premie en missen daardoor dekking bij ziekte. Controleer je situatie voor je ziek wordt, niet erna.
Als autonomo ontvang je geen loon van een werkgever. De uitkering bij ziekte bedraagt 60% van je cotización-grondslag, en je kunt pas aanspraak maken na een wachttijd van drie dagen.
Praktisch: wat moet je geregeld hebben?
Voordat je ziek wordt, zijn dit de dingen die je op orde wil hebben:
- Ingeschreven staan bij een centro de salud in je gemeente, zodat je direct een huisarts kunt bereiken - Weten welke mutua je werkgever heeft, voor het geval het om een arbeidsongeval gaat - Je arbeidscontract en cao kennen, zodat je weet of je werkgever de eerste drie dagen aanvult - Als autonomo: controleren of je incapacidad temporal hebt opgenomen in je cotización
Twijfel je over je situatie of wil je weten wat jouw cao precies zegt? Een gestor of arbeidsrechtadvocaat kan dat snel uitzoeken. De regels zijn niet ingewikkeld, maar de details verschillen per contract en sector.
Headerfoto: Tima Miroshnichenko via Pexels | Foto: Hannah Barata via Pexels