De meeste mensen die in Spanje wonen volgen het Plus Ultra-schandaal al een tijdje. Wat ze niet weten is hoe ver dit inmiddels reikt, en waarom de imputatie van Zapatero deze week een kantelpunt is.
De Spaanse rechter heeft José Luis Rodríguez Zapatero, oud-premier en prominent partijlid van de PSOE, officieel geïmpliceerd in het onderzoek rond Plus Ultra Líneas Aéreas. Dat is de luchtvaartmaatschappij die tijdens de coronacrisis 53 miljoen euro aan staatssteun ontving, terwijl het bedrijf al voor de pandemie verlieslatend was en banden had met Venezuela.
Wat nieuw is deze week: uit het gerechtelijk dossier blijkt dat Zapatero in chatgesprekken tussen verdachten wordt aangeduid als 'Zorro', 'Z' en 'ZZZZ'. De rechter die het onderzoek startte, identificeert hem op basis van die berichten als een centrale figuur in het netwerk. Tegelijkertijd dook zijn naam op in documenten over mogelijke invloed in Venezuela, waaronder contacten rond de vrijlating van gevangenen en de terugkeer van oppositieleider Edmundo González naar Venezuela.
Wat is er precies veranderd?
Tot voor kort was Zapatero een politiek gevoelig figuur in dit dossier, maar geen formele verdachte. Nu is hij geïmputeerd. Dat betekent in het Spaanse rechtssysteem dat er voldoende aanleiding is om hem officieel als verdachte aan te merken en verder te onderzoeken. Hij is nog niet aangeklaagd, maar dit is een formele juridische stap met gevolgen.
De centrale vraag die rechters en journalisten nu stellen: waar komt het geld vandaan? Plus Ultra ontving miljoenen aan staatssteun, maar de eigendomsstructuur van het bedrijf is diffuus en de geldstromen lopen via Venezuela en mogelijkerwijs China. Het onderzoek loopt al jaren en wordt nu breder.
Premier Sánchez heeft deze week laten weten zich vast te houden aan een gedeelde agenda met de Paus, midden in de politieke druk die door de Zapatero-zaak is opgelaaid. Dat is niet toevallig: de PSOE en Sánchez persoonlijk worden steeds vaker in één adem genoemd met de politieke bescherming die Plus Ultra jaren leek te genieten. Sánchez ontkent elke betrokkenheid.
Wat betekent dit voor de politieke stabiliteit in Spanje?
Spanje heeft een minderheidsregering die afhankelijk is van steun van kleine regionale partijen. Die coalitie is al fragiel. Een schandaal dat een oud-premier raakt en lijnen trekt naar de huidige premier, zet die coalitie verder onder druk.
Dat is relevant als je hier woont. Politieke instabiliteit in Spanje heeft in het verleden geleid tot vroege verkiezingen, bevriezing van wetgevingstrajecten en vertraging in overheidsdiensten. Denk aan procedures rondom belastingregels, verblijfsvergunningen of wijzigingen in de huurwetgeving. Als dit kabinet valt, kunnen lopende hervormingen stagneren.
Voor mensen die hun fiscale of juridische situatie in Spanje aan het regelen zijn, is het verstandig om geen procedures onnodig uit te stellen. Overheden die in politieke onzekerheid zitten, zijn trager en minder voorspelbaar.
Venezuela en de internationale dimensie
Een aspect dat weinig aandacht krijgt in Nederlandse media: het onderzoek raakt ook aan Spanje's relatie met Venezuela. Zapatero heeft jarenlang een bemiddelingsrol gespeeld tussen de Venezolaanse overheid en de oppositie. Zijn naam duikt nu op in documenten die suggereren dat die rol en de geldstromen rondom Plus Ultra mogelijk met elkaar verweven zijn.
Dat heeft gevolgen voor Spanje's positie in de EU en binnen de NAVO. Als blijkt dat een invloedrijke sociaaldemocraat actief belangen van een autoritair regime behartigde terwijl hij EU-subsidies faciliteerde, dan is dat niet alleen een binnenlands politiek probleem. De Europese Commissie heeft eerder al vragen gesteld over de rechtmatigheid van de coronasteun aan Plus Ultra. Die discussie laait nu opnieuw op.
Als je meer wilt weten over hoe de geldstromen in het Plus Ultra-dossier precies liepen, lees dan Zapatero en Plus Ultra: zo liep het geld en wat kost het jou. En voor de juridische achtergrond van wat de rechter tot nu toe heeft vastgesteld: Plus Ultra-schandaal: wat de rechter nu vastgesteld heeft.
Wat kun je als expat verwachten?
Kijk, dit schandaal gaat niet morgen voorbij. Het onderzoek loopt al jaren en heeft volgens de rechter nog meerdere vertakkingen die onderzocht moeten worden. Dat betekent dat dit politieke nieuws de komende maanden regelmatig terugkomt.
Concreet zijn er drie dingen om in de gaten te houden. Ten eerste: de begroting voor 2025 ligt al maanden muurvast in het parlement. Als de politieke druk op Sánchez toeneemt, wordt dat er niet makkelijker op. Zonder goedgekeurde begroting worden investeringen in publieke diensten en belastinghervormingen uitgesteld.
Ten tweede: Spanje heeft verkiezingen gehad in 2023 en de volgende reguliere cyclus loopt tot 2027, maar een kabinetsval kan eerder leiden tot nieuwe verkiezingen. Houd daar rekening mee als je grote beslissingen hebt die afhangen van Spaanse wetgeving of overheidsregelingen.
Ten derde: de Europese discussie over staatssteun aan bedrijven met onduidelijke eigendomsstructuren is nog niet gesloten. Als de EU strengere regels trekt naar aanleiding van dit soort gevallen, kan dat ook gevolgen hebben voor subsidies en programma's waar expats indirect van profiteren, zoals Europese energiesubsidies of woningprogramma's.
Headerfoto: Toni.063371 - Antonio Sáez via Pexels | Foto: KATRIN BOLOVTSOVA via Pexels Heb je vragen over wat dit voor jou betekent? Bekijk het netwerk van professionals.