De meeste Nederlandse ouders die naar Spanje verhuizen weten dat er een publiek zorgsysteem bestaat. Wat ze niet weten is dat het Spaanse vaccinatieschema er anders uitziet dan het Nederlandse Rijksvaccinatieprogramma — en dat er gaten kunnen vallen als je de overstap niet goed regelt.
Aanleiding voor dit stuk is het nieuws dat het Spaanse ministerie van Volksgezondheid deze week een noodvergadering uitschreef om vaccinaties naar Ceuta te sturen, na de migratiecrisis die de stad al weken bezighoudt. Op de lijst stonden vaccins tegen waterpokken, polio, tetanus en difterie. Dat klinkt ver van je bed als je in Alicante of Valencia woont, maar de discussie die er omheen ontstond, laat een nuttig punt zien: welke vaccins zijn in Spanje standaard, welke niet, en wat doe je als je kind al deels gevaccineerd is in Nederland?
Wat het Spaanse schema biedt
Spanje heeft een nationaal vaccinatieschema dat wordt beheerd door het ministerie van Volksgezondheid, maar de uitvoering ligt bij de autonome regio's. Dat betekent dat het schema in Catalonië er net iets anders uitziet dan in Andalusië of de Comunitat Valenciana. De grote lijnen zijn gelijk: BCG (in bepaalde risicogroepen), hepatitis B, DTP (difterie, tetanus, kinkhoest), polio, Hib, pneumokok, meningokok, bof-mazelen-rode hond, waterpokken en HPV zitten er allemaal in.
Waterpokken is een interessant geval. In Nederland is het vaccin tegen waterpokken geen onderdeel van het Rijksvaccinatieprogramma voor kinderen zonder medisch risico. In Spanje is het dat wel, en de meeste regio's geven het routinematig aan peuters. Als je kind dat vaccin in Nederland niet heeft gehad, is dat dus iets om bij inschrijving bij de Spaanse huisarts aan te kaarten.
Inschrijven bij de huisarts is stap één
Om gebruik te maken van het Spaanse vaccinatieprogramma, moet je kind ingeschreven zijn bij een Spaans gezondheidscentrum, het zogenaamde centro de salud. Dat lukt alleen als je zelf als resident geregistreerd staat en je kind op het bevolkingsregister staat, het empadronamiento. Zonder die inschrijving geen toegang tot het publieke systeem, ook niet voor vaccinaties.
Bij de eerste afspraak bij de kinderarts of huisarts (pediatra of médico de cabecera) is het slim om het Nederlandse vaccinatieboekje mee te nemen. Spanje werkt met een eigen cartilla de vacunaciones, een vaccinatiepaspoort, en de arts kan op basis van je Nederlandse gegevens bepalen welke vaccins je kind al heeft gehad en welke nog ontbreken of herhaald moeten worden. Neem ook een vertaalde of tweetalige versie mee als het origineel alleen in het Nederlands is; apothekers en artsen lezen geen Nederlands.
Wanneer je recht hebt op het publieke schema
Als EU-burger heb je in principe recht op dezelfde publieke zorg als Spaanse ingezetenen, mits je officieel resident bent. Voor kinderen geldt dat ze via de inschrijving van een ouder meegenomen worden in het systeem. Heb je een S1-formulier omdat je AOW of een uitkering uit Nederland ontvangt, dan loopt dat via een andere route; maar voor kinderen die bij jou wonen, is registratie als resident de directe weg.
Betaal je voor een privéverzekering in Spanje, dan is het handig te controleren of vaccinaties daarin zijn opgenomen. Veel basispolissen dekken ze niet standaard, of alleen op medische indicatie. Bij het publieke systeem zijn vaccinaties uit het nationale schema gratis.
Wat als je kind nog deels in het Nederlandse systeem zit
Sommige ouders die net in Spanje zijn gaan wonen, houden hun kind tijdelijk ingeschreven bij een Nederlandse huisarts voor de continuïteit van zorg. Dat kan een reden zijn, maar het risico is dat je kind in een vaccinatiegat terechtkomt: het Nederlandse schema loopt niet door, het Spaanse is nog niet gestart. Bespreek dit snel na aankomst met een pediatra in je regio.
Als je twijfelt over hoe het systeem precies werkt in jouw gemeente of regio, is een gestor handig voor de administratieve kant, maar voor de medische vragen is de pediatra bij je centro de salud de eerste stap. Die arts weet welk schema jouw regio hanteert en kan het vaccinatieboekje uit Nederland lezen en vergelijken.
Reizen naar Nederland en terug
Nog iets dat ouders niet altijd weten: als je regelmatig reist tussen Spanje en Nederland, kunnen vaccinaties in een overgangsjaar gewoon doorgezet worden bij de Nederlandse huisarts tijdens een bezoek. Dat is geen verplichting, maar het kan handig zijn als de timing van een herhaalvaccin samenvalt met een bezoek aan familie. Let er dan op dat de Nederlandse arts een aantekening maakt die je mee kunt nemen naar Spanje, zodat de Spaanse pediatra het registreert in de Spaanse cartilla.
Volwassenen worden vergeten
Het vaccinatieschema geldt niet alleen voor kinderen. Volwassenen die in Spanje zijn komen wonen, kunnen via het publieke systeem ook bepaalde vaccins gratis of goedkoop krijgen, zoals het griepvaccin (gratis voor wie ouder is dan 60 of tot een risicogroep behoort) en de boostervaccins voor tetanus en difterie. Vraag dit na bij je huisarts. Veel Nederlanders weten niet dat ze hier recht op hebben en kopen het onnodig privé.
Het Spaanse systeem biedt meer dan de meeste expats bij aankomst verwachten. Het vraagt wel dat je de administratie op orde hebt: empadronamiento, inschrijving bij het gezondheidscentrum en je vaccinatieboekje bij de hand. Dat zijn drie kleine stappen die je een hoop gedoe besparen.
Headerfoto: Polina Tankilevitch via Pexels | Foto: cottonbro studio via Pexels