Veel mensen denken dat Spaanse verkiezingspolitiek hen als buitenlander niets aangaat. Maar wie in Spanje woont, merkt de gevolgen van politieke instabiliteit wel degelijk in zijn portemonnee, in de huurmarkt en in de dagelijkse dienstverlening.
De partij Vox heeft deze week bij de Junta Electoral Central gevraagd om het stemrecht per post in te trekken voor Spanjaarden die in het buitenland wonen. Het gaat om de zogeheten 'ley de nietos', de wet die kinderen en kleinkinderen van Spaanse emigranten het recht geeft op de Spaanse nationaliteit en daarmee ook op stemrecht. Vox vermoedt dat dit stemrecht stelselmatig wordt misbruikt en dat het leidt tot fraude bij postale stemmen.
De PP, de conservatieve oppositiepartij, sluit zich aan bij die zorgen. Ze spreken openlijk over mogelijke verkiezingsfraude en stellen dat premier Sánchez wanhopig op zoek is naar extra stemmen voor zijn coalitie. Of er echt sprake is van fraude, is op dit moment niet bewezen. De Junta Electoral Central, het onafhankelijke orgaan dat toezicht houdt op verkiezingen in Spanje, moet hier nu een uitspraak over doen.
Waarom dit jou als expat raakt
Dit klinkt als een intern Spaans politiek steekspel, en dat is het ook deels. Maar de bredere context is belangrijk voor wie in Spanje woont.
Spanje heeft al een tijdje te maken met een fragiele regeringscoalitie. Sánchez regeert met een minderheidscoalitie en is voor zijn voortbestaan afhankelijk van wisselende steun van kleine partijen. Als die steun wegvalt, zijn er vervroegde verkiezingen. En verkiezingen betekenen maanden van politieke stilstand: minder beslissingen over huurwetgeving, minder duidelijkheid over belastingregels, en soms vertraging in lokale en regionale diensten waar expats afhankelijk van zijn.
Denk aan het nieuwe huurdecreet dat eerder dit jaar nog op losse schroeven stond. Of aan de begrotingsonderhandelingen die steeds opnieuw vastlopen. Politieke instabiliteit heeft een directe prijs, ook al staat die niet op een factuur.
Wat de 'ley de nietos' precies is
De wet waarover nu ruzie bestaat, maakt het mogelijk voor nakomelingen van Spaanse emigranten die na de Burgeroorlog of tijdens de Franco-dictatuur het land verlieten, om de Spaanse nationaliteit te verkrijgen. Dat heeft tienduizenden mensen in Latijns-Amerika, maar ook in Europa, het recht op stemmen gegeven.
Vox en PP argumenteren dat de identiteitscontrole bij postale stemmen vanuit het buitenland onvoldoende is. Of ze daarin gelijk hebben, is een juridische vraag die de Junta Electoral Central nu moet beoordelen. Dat orgaan is bij wet onafhankelijk van de regering.
Vervroegde verkiezingen: hoe reëel is dat scenario
Politicologen schatten de kans op vervroegde verkiezingen in de tweede helft van 2025 of begin 2026 als reëel in, al is er geen concrete trigger op dit moment. De strijd over poststemmen voegt opnieuw druk toe aan een al gespannen politiek klimaat.
Voor jou als Nederlander of Belg in Spanje betekent een verkiezingsperiode concreet: gemeentelijke en regionale ambtenaren zijn minder beschikbaar voor dossiers, beslissingen over lokale vergunningen en subsidies worden uitgesteld, en de kans op beleidswijzigingen in huurrecht of belastingen neemt tijdelijk af. Dat is soms gunstig, soms niet.
Als je op dit moment een woning koopt, een hypotheek afsluit of een zakelijke structuur opzet in Spanje, is het slim om rekening te houden met mogelijke vertragingen in overheidsprocedures. Een hypotheekadviseur die de Spaanse markt kent kan je vertellen welke stappen al dan niet afhankelijk zijn van politieke besluitvorming.
Wat het niet betekent
Het is verleidelijk om bij elk politiek steekspel in Spanje te denken dat de boel instort. Dat is niet zo. Spanje heeft een functionerende rechtsstaat, een onafhankelijke kiesraad en een stabiele economie die ondanks politieke turbulentie de afgelopen jaren goed heeft gepresteerd. De werkloosheid daalt, het toerisme trekt aan en de huizenmarkt blijft actief.
Maar wie hier woont, doet er goed aan de politieke situatie in de gaten te houden, niet uit angst, maar gewoon omdat het je dagelijks leven raakt. Wie een groot besluit plant, zoals een aankoop, een verbouwing of het starten van een eigen bedrijf, denkt beter iets verder vooruit dan normaal.
Hoe volg je dit verder
De Junta Electoral Central doet in de komende weken uitspraak over het verzoek van Vox. Als ze het verzoek inwilligen, heeft dat directe gevolgen voor hoe Spanjaarden in het buitenland hun stem kunnen uitbrengen bij de volgende verkiezingen. Als ze het afwijzen, gaat het politieke steekspel gewoon door.
Voor expats die ook formeel betrokken zijn bij Spanje, bijvoorbeeld als belastingplichtige of als ondernemer, loont het om bij te houden welke partij welk beleid voorstelt. De verschillen tussen PSOE, PP en Vox op het gebied van belasting voor buitenlanders, huurregulering en autonomo-wetgeving zijn groot.
Heb je vragen over hoe politieke veranderingen jouw persoonlijke situatie in Spanje kunnen raken? Op nieuwsuitspanje.nl/professionals vind je specialisten die je daarbij kunnen helpen.
Headerfoto: Sora Shimazaki via Pexels | Foto: Kampus Production via Pexels