Veel mensen denken dat je in Spanje wel ongeveer hetzelfde leert als in Nederland, alleen dan in het Spaans. Dat klopt niet helemaal. Het Spaanse schoolsysteem zit anders in elkaar, kent andere overgangsmomenten en andere keuzes dan het Nederlandse, en als je daar als ouder niet van op de hoogte bent, loop je achter de feiten aan.
Dat is precies wat er vaak gebeurt bij gezinnen die net verhuisd zijn. Je kind komt op school, en na een paar weken blijkt dat er een heel ander ritme en een heel andere structuur onder zit dan je gewend was. Hieronder zet ik het systeem op een rij, zodat je weet wat je kunt verwachten.
De basisstructuur: van infantil tot bachillerato
Het Spaanse onderwijs is opgebouwd uit een aantal duidelijke blokken. Educación Infantil is voor kinderen van 0 tot 6 jaar en is niet verplicht, al gaat vrijwel ieder kind er vanaf 3 jaar al naartoe. Vanaf 6 jaar begint Educación Primaria, zes jaar lang, vergelijkbaar met de Nederlandse basisschool maar dan net iets anders ingedeeld, in cursussen van telkens twee jaar.
Daarna volgt de Educación Secundaria Obligatoria, afgekort ESO, van 12 tot 16 jaar. Dit is het verplichte deel van het voortgezet onderwijs. Na de ESO kiest je kind: doorstuderen richting Bachillerato (de voorbereiding op de universiteit, twee jaar) of een beroepsopleiding volgen, de Formación Profesional. Dat laatste lijkt qua idee op het Nederlandse mbo, maar de structuur en niveaus zijn anders ingedeeld.
Het grote verschil met Nederland: in Spanje wordt er veel later geselecteerd op niveau. Waar in Nederland na groep 8 al een vrij harde knip zit tussen vmbo, havo en vwo, blijft in Spanje iedereen tot en met de ESO in principe samen. Pas daarna splitst het pad echt.
Openbaar, concertado of privé
Spanje kent drie soorten scholen en het verschil is groter dan in Nederland. Públicas zijn volledig openbare scholen, gratis, gefinancierd door de overheid. Privadas zijn volledig privéscholen, waar je het volledige schoolgeld zelf betaalt en die vaak een internationaal of tweetalig programma aanbieden.
Daartussenin zit een typisch Spaans fenomeen: de concertada. Dat zijn privéscholen, vaak met een religieuze achtergrond, die een deel van hun financiering van de overheid krijgen in ruil voor een beperkte, gereguleerde ouderbijdrage. Veel Spaanse middenklassegezinnen kiezen voor een concertada omdat die net iets meer structuur of een religieuze grondslag biedt dan de openbare school, zonder de volle prijs van een privéschool.
Voor expatgezinnen is er nog een vierde route: de internationale school, die werkt met een Brits, Amerikaans of International Baccalaureate-programma en vaak volledig in het Engels lesgeeft. Dat is handig als je niet zeker weet hoe lang je in Spanje blijft, maar reken op aanzienlijke kosten per maand per kind; vraag de actuele tarieven op bij de school van je keuze, want deze verschillen sterk per regio en instelling.
Inschrijven: hoe werkt dat praktisch
Inschrijven bij een openbare of concertada-school verloopt via de regionale onderwijsautoriteit (Conselleria de Educación of vergelijkbaar, afhankelijk van je regio) en gebeurt meestal in een vaste periode in het voorjaar, voor het schooljaar dat in september begint. Je hebt daarvoor je empadronamiento nodig, de inschrijving bij de gemeente die laat zien waar je woont, want de afstand tot school telt mee in de puntentoekenning als een school vol zit.
Voor een openbare of concertada-school hoef je in principe geen Spaans te spreken om toegelaten te worden, maar reken erop dat je kind in het begin extra ondersteuning nodig heeft. Veel scholen en regio's bieden hiervoor speciale taalklassen of ondersteuningsprogramma's aan, vaak aula de enlace of vergelijkbaar genoemd. Vraag er bij de aanmelding expliciet naar, want niet elke school biedt het automatisch aan.
Diploma's en schooljaren uit Nederland of België moeten soms erkend of gelijkgesteld worden, vooral bij de overstap naar ESO of Bachillerato. De exacte procedure en vereisten kunnen per regio en per leeftijd verschillen, dus het is verstandig om dit vroegtijdig na te vragen bij het ministerie van onderwijs of bij een gestor die ervaring heeft met schooldossiers van buitenlandse kinderen.
Wat kost het je echt
Een openbare school is in principe gratis, maar reken toch op kosten voor boeken, schoolmateriaal, het eetprogramma (comedor) als je kind overblijft, en eventuele buitenschoolse activiteiten. Deze bijkomende kosten kunnen behoorlijk oplopen; controleer de actuele tarieven bij de school zelf, want deze verschillen per regio en instelling.
Een concertada vraagt vaak een vrijwillige ouderbijdrage die in de praktijk niet zo vrijwillig aanvoelt. Ook hier verschillen de bedragen sterk per school; informeer hier rechtstreeks naar. Een privéschool zonder internationaal programma ligt doorgaans lager dan een internationale school; vraag bij beide typen scholen de actuele tarieven op.
Schooltijden en het Spaanse ritme
Een praktisch punt waar veel Nederlandse en Belgische ouders van schrikken: Spaanse scholen werken vaak met een jornada continua, een doorlopend schema van ongeveer 9 tot 14 uur, zonder lange middagpauze. Dat betekent dat je kind al rond 2 uur 's middags klaar is. Sommige scholen, vooral in de grotere steden, werken wel met een gesplitst schema inclusief een lange pauze.
Dit heeft gevolgen voor je dagindeling als beide ouders werken: zonder opvang na schooltijd (vaak ook als betaalde dienst door de school aangeboden) zit je met een kind dat om 2 uur thuis wil zijn terwijl jij nog aan het werk bent. Vraag dit dus expliciet na bij het oriënteren op scholen, want het verschilt sterk per regio en zelfs per school binnen dezelfde stad.
Wie dit allemaal overweegt, doet er goed aan niet alleen naar het schoolsysteem te kijken, maar ook naar de wijk en regio waarin je gaat wonen: dat bepaalt vaak meer over welke scholen binnen handbereik zijn dan je van tevoren denkt. Voor praktische hulp bij de rest van je verhuizing, van woning tot administratie, kun je terecht bij de professionals op nieuwsuitspanje.nl/professionals.
Headerfoto: Mikhail Nilov via Pexels | Foto: Masi via Pexels