Je krijgt een contract voorgelegd, alles staat in het Spaans, en je hebt vijf minuten om te beslissen of je tekent. Herkenbaar? Bij veel Nederlanders en Belgen die in Spanje aan de slag gaan, gaat het zo. En dan blijkt achteraf dat niemand precies wist wat er nou eigenlijk in dat contract stond.
Dat is zonde, want het Spaanse arbeidsrecht kent een paar wezenlijke verschillen met wat je in Nederland of België gewend bent. Niet per se slechter, maar anders. En als je weet waar je op moet letten, voorkom je een hoop gedoe.
De twee hoofdvormen: indefinido en temporal
In Spanje draait bijna alles om één onderscheid: heb je een contrato indefinido (vast contract, voor onbepaalde tijd) of een contrato temporal (tijdelijk contract)?
Sinds de arbeidsmarkthervorming van 2021, die eind 2021 is ingegaan, is het gebruik van tijdelijke contracten flink ingeperkt. De wetgever wilde af van de Spaanse gewoonte om mensen jarenlang van tijdelijk naar tijdelijk contract te laten hoppen. Het gevolg: een tijdelijk contract mag nu nog maar voor twee specifieke situaties worden gebruikt.
De eerste is een tijdelijke piek in het werk, bijvoorbeeld een seizoensklus in het toerisme of extra werk rond een project. Dit heet een contrato por circunstancias de la producción en mag maximaal zes maanden duren, met een mogelijke verlenging tot twaalf maanden als de cao van jouw sector dat toestaat.
De tweede situatie is vervanging van een andere werknemer, bijvoorbeeld tijdens ziekteverlof of zwangerschapsverlof. Dat heet een contrato de sustitución.
Werk je langer door op basis van steeds nieuwe tijdelijke contracten zonder dat daar een geldige reden voor is, dan kan dat volgens de regels van het Ministerio de Trabajo (mites.gob.es) automatisch omslaan in een vast contract. In de praktijk moet je dat wel zelf aankaarten of laten checken, het gebeurt niet vanzelf op papier.
Wat een contrato indefinido je eigenlijk geeft
Een vast contract betekent niet dat je nooit ontslagen kunt worden, dat is een misverstand. Het betekent dat er geen einddatum vaststaat en dat ontslag aan strengere regels gebonden is.
Bij ontslag zonder geldige reden (despido improcedente) heb je in de meeste gevallen recht op een ontslagvergoeding van 33 dagen salaris per gewerkt jaar, met een maximum van 24 maandsalarissen. Voor contracten die vóór 2012 zijn afgesloten, gelden voor het deel van vóór die datum nog de oude regels van 45 dagen per jaar. Bij ontslag om objectieve redenen, bijvoorbeeld bedrijfseconomische redenen, ligt de vergoeding lager: 20 dagen per gewerkt jaar met een maximum van 12 maanden.
Deze bedragen kunnen per situatie verschillen, zeker als er een cao van toepassing is met afwijkende afspraken. Laat dit bij twijfel altijd checken door een arbeidsrechtjurist of gestor voordat je conclusies trekt over jouw eigen ontslagvergoeding.
Proeftijd, opzegtermijn en het kleine lettertje
De proeftijd (periodo de prueba) staat meestal in het contract zelf vermeld en verschilt per functieniveau en cao. Voor technisch personeel en leidinggevenden zie je vaak een proeftijd tot zes maanden, voor overig personeel is twee maanden gebruikelijker. Tijdens de proeftijd kan het contract door beide partijen zonder opgaaf van reden beëindigd worden, zonder ontslagvergoeding.
Let ook op de opzegtermijn als je zelf ontslag neemt. In Spanje is het gebruikelijk dat je minstens vijftien dagen van tevoren opzegt, maar dit kan per cao verschillen en soms oplopen tot een maand. Doe je dat niet, dan mag de werkgever in theorie een bedrag inhouden op je laatste salaris.
Kijk ook goed naar het aantal uren dat in het contract staat. Een contrato a tiempo completo is voltijd, meestal 40 uur per week of het aantal dat de cao voorschrijft. Een contrato a tiempo parcial is deeltijd, en daar wordt in de praktijk nog weleens mee gerommeld: mensen die op papier 20 uur staan maar in werkelijkheid fulltime werken. Dat is niet legaal en kan gevolgen hebben voor je opbouw van sociale zekerheid.
De cao bepaalt vaak meer dan het contract zelf
Wat in Spanje makkelijk over het hoofd wordt gezien: de cao (convenio colectivo) van jouw sector regelt vaak zaken die in je individuele contract niet eens genoemd worden. Denk aan het minimumsalaris voor jouw functiecategorie, het aantal vakantiedagen boven het wettelijk minimum van 30 kalenderdagen per jaar, toeslagen voor onregelmatige diensten, en de hoogte van het vakantiegeld (paga extra), dat in Spanje meestal twee keer per jaar wordt uitbetaald, in juni en december.
Vraag bij het aannemen van een nieuwe baan altijd naar de cao die van toepassing is. Deze zijn vaak online te vinden via het Ministerio de Trabajo. Een goede belastingadviseur of arbeidsjurist kan je ook helpen uitzoeken welke cao op jouw functie van toepassing is, want dat is niet altijd vanzelfsprekend als je voor een klein bedrijf werkt.
Ziek worden en zwangerschap
Als je ziek wordt terwijl je in loondienst werkt, heb je recht op een ziekte-uitkering (baja por incapacidad temporal) via de Seguridad Social, zodra je aan de minimale bijdrageperiode voldoet. De eerste drie dagen worden meestal niet uitbetaald tenzij je cao dat wel regelt, vanaf dag vier betaalt de werkgever een deel en vanaf dag vijftien neemt de Seguridad Social het over. De exacte percentages en periodes kunnen per situatie verschillen, dus check dit bij twijfel via seg-social.es of met je gestor.
Voor zwangerschaps- en bevallingsverlof geldt in Spanje een periode van zestien weken volledig betaald verlof, te verdelen tussen beide ouders volgens de regels van de Seguridad Social. Controleer de actuele voorwaarden bij twijfel via seg-social.es, want de exacte verdeling en voorwaarden kunnen wijzigen.
Contract in het Spaans, vragen in gewone taal
Het belangrijkste advies blijft simpel: onderteken nooit een contract dat je niet begrijpt. Vraag om een vertaling, of neem iemand mee die het Spaans wel goed beheerst. Een contract is een juridisch document en de kleine lettertjes over proeftijd, opzegtermijn en type contract bepalen precies hoeveel bescherming je hebt.
Twijfel je over je eigen situatie, laat het contract dan checken door een van de professionals die gespecialiseerd zijn in arbeidsrecht voor buitenlanders in Spanje. Dat kost je een paar tientjes, maar bespaart je mogelijk maanden aan gedoe achteraf.
Headerfoto: RDNE Stock project via Pexels | Foto: Los Muertos Crew via Pexels