Wie in Spanje een contrato de obra denkt te hebben maar eigenlijk al twee jaar op basis van een contrato indefinido werkt, loopt een hoop rechten mis. Ontslagvergoeding, opzegtermijn, de regels rond proeftijd: ze verschillen per contracttype en veel Nederlanders en Belgen weten simpelweg niet welk contract ze hebben getekend. En dat is een probleem, want in Spanje bepaalt het soort contract vrijwel alles wat er gebeurt als het misgaat tussen jou en je werkgever.
Een Spaans arbeidscontract lijkt op het eerste gezicht op een Nederlands contract: een functieomschrijving, een salaris, een aantal uren. Maar onder de motorkap zit een heel ander systeem, met eigen regels van het Ministerio de Trabajo (het Spaanse ministerie van arbeid) en de Seguridad Social. Als je in Spanje gaat werken, of je nu net verhuisd bent of al jaren in loondienst zit, is het de moeite waard om precies te weten waar je aan vast zit.
De twee hoofdvormen: indefinido en temporal
Sinds de arbeidsmarkthervorming van 2022 is het uitgangspunt in Spanje dat een contract in principe vast is, een contrato indefinido. Dat klinkt misschien onverwacht streng voor werkgevers, maar het is precies de bedoeling van de wet geweest: tijdelijke contracten mogen alleen nog in specifieke situaties worden gebruikt, niet als standaardroute om iemand aan te nemen.
Een contrato temporal, een tijdelijk contract, mag in de praktijk nog in twee gevallen. Ten eerste als er sprake is van een duidelijk omschreven tijdelijke productie- of orderpiek, de zogenoemde circunstancias de la producción. Dat contract mag in de regel maximaal zes maanden duren, met een eenmalige verlenging tot in totaal twaalf maanden, binnen een periode van achttien maanden, maar check de actuele termijnen bij de geldende cao of het Ministerio de Trabajo, want deze kunnen per sector verschillen. Ten tweede bestaat er een vervangingscontract, het contrato de sustitución, voor als je iemand vervangt die bijvoorbeeld met zwangerschapsverlof of langdurig ziek is.
Is je contract geen van beide en werk je structureel, dan ben je in de praktijk gewoon vast in dienst, ook als er op papier iets anders staat. Dat heet een contrato indefinido de facto, en Spaanse rechters erkennen dat regelmatig als een werkgever tijdelijke contracten stelselmatig achter elkaar plakt om vaste dienst te vermijden.
Wat een vast contract je oplevert
Bij een contrato indefinido geldt een opzegtermijn en, bij ontslag zonder geldige reden (despido improcedente), doorgaans een vergoeding van 33 dagen salaris per gewerkt jaar, met een maximum van 24 maandsalarissen. Is het ontslag wel gegrond, bijvoorbeeld om economische redenen, dan geldt doorgaans een lagere vergoeding van 20 dagen per jaar met een maximum van 12 maandsalarissen. Controleer de actuele bedragen en termijnen altijd bij het Ministerio de Trabajo of een arbeidsrechtspecialist, aangezien de regels per situatie kunnen verschillen.
Bij een tijdelijk contract dat gewoon afloopt zoals afgesproken, heb je meestal recht op een kleinere eindvergoeding, vaak rond 12 dagen salaris per gewerkt jaar, afhankelijk van het type contract en de cao die op jouw sector van toepassing is. Dat laatste is belangrijk: in Spanje bepaalt het convenio colectivo, de cao voor jouw sector en regio, vaak net iets andere regels dan de landelijke wet als basis. Vraag je werkgever altijd welke cao op jouw functie van toepassing is, want daar staan ook regels in over bijvoorbeeld dertiende maand (de paga extra), proeftijd en opzegtermijnen die net kunnen afwijken.
Deeltijd, fijo-discontinuo en de proeftijd
Een aparte categorie is het contrato fijo-discontinuo, bedoeld voor werk dat terugkerend is maar niet het hele jaar duurt, denk aan werk in het toerisme of de landbouw. Dit contract is formeel een vast contract, ook al werk je niet het hele jaar. Dat betekent dat je in de daluren niet zomaar aan de kant gezet kunt worden en dat je, afhankelijk van je sector, recht kunt hebben op een werkloosheidsuitkering tijdens de periode dat er geen werk is. Veel Nederlanders in de horeca of op campings aan de kust werken op deze basis zonder het goed te beseffen.
De proeftijd, periodo de prueba, moet altijd schriftelijk zijn afgesproken. Bij een contrato indefinido mag die periode in veel gevallen maximaal zes maanden duren voor technisch personeel en twee maanden voor overig personeel, al kan de cao hier weer andere grenzen aan stellen, dus check dit bij je eigen cao. Binnen de proeftijd kunnen beide partijen de arbeidsrelatie zonder opgaaf van reden beëindigen, zonder ontslagvergoeding.
Je contract checken: waar let je op
Het loont om je contract rustig door te nemen, of te laten nakijken, op een paar specifieke punten. Staat het type contract er expliciet in, en klopt de reden die wordt opgegeven voor een eventueel tijdelijk contract? Is de proeftijd binnen de wettelijke grenzen? En staat je salaris in brutotermen, zoals gebruikelijk is in Spanje, met een duidelijke splitsing tussen basissalaris en eventuele toeslagen?
Een ander punt waar het vaak misgaat: de jornada, oftewel het aantal uren. In Spanje is het gebruikelijk dat je in- en uitklokt, ook als je op kantoor werkt, via een digitaal systeem dat de werkgever verplicht moet bijhouden. Heb je het idee dat je structureel overuren maakt die niet worden uitbetaald of gecompenseerd, dan is dat iets waar de Inspección de Trabajo y Seguridad Social (de arbeidsinspectie) naar kan kijken.
Twijfel je of jouw contract klopt met wat er in de praktijk gebeurt, of denk je dat je eigenlijk al lang vast in dienst bent terwijl je op papier tijdelijk blijft, dan is het verstandig een advocaat te raadplegen die gespecialiseerd is in Spaans arbeidsrecht. De regels rond contracten, ontslagvergoeding en cao's verschillen namelijk sterk per sector en regio, en een verkeerde inschatting kan je duizenden euro's aan gemiste vergoeding kosten.
Wie net in Spanje is en voor het eerst een contract krijgt voorgelegd, doet er goed aan niet alleen naar het salaris te kijken, maar ook naar het type contract, de proeftijd en de toepasselijke cao. Dat voorkomt verrassingen op het moment dat het juist lastig wordt: bij ziekte, bij ontslag, of simpelweg bij het einde van een tijdelijk project.
Headerfoto: https://kaboompics.com/ via Pexels | Foto: Yan Krukau via Pexels