230 euro. Dat is ongeveer het laagste bedrag dat je als zelfstandige in Spanje elke maand kwijt bent aan sociale premies, zelfs als je die maand geen cent hebt verdiend. Geen omzet, geen klanten, geen probleem, denk je misschien. Maar de Spaanse sociale zekerheid, de Seguridad Social, denkt daar anders over.
Veel Nederlanders en Belgen die in Spanje als zelfstandige aan de slag gaan, vergelijken het automatisch met het Nederlandse zzp-schap. Dat is een denkfout die je geld kan kosten. Autonomo zijn in Spanje werkt structureel anders, en wie dat niet snapt voordat hij start, komt voor verrassingen te staan.
Waarom je altijd premie betaalt, ongeacht je inkomen
In Nederland betaal je als zzp'er belasting over wat je verdient en bouw je zelf je pensioen en buffer op. In Spanje zit het anders in elkaar. Zodra je ingeschreven staat als autonomo bij de Seguridad Social, betaal je elke maand een vaste bijdrage via het stelsel dat RETA heet (Régimen Especial de Trabajadores Autónomos). Die premie is niet afhankelijk van hoeveel je die maand factureert. Je betaalt hem ook als je ziek bent, met vakantie, of simpelweg geen opdrachten hebt gehad.
Sinds een paar jaar werkt het systeem met inkomensschijven. Je schat vooraf in wat je netto-inkomen wordt, en op basis daarvan val je in een schijf met een bijbehorend premiebedrag. Zit je laag in de schijven, dan betaal je op dit moment ergens rond de 230 euro per maand. Verdien je meer, dan loopt dat bedrag flink op, tot boven de 500 euro per maand bij de hoogste inkomens. De exacte bedragen worden jaarlijks aangepast en kunnen per situatie verschillen, dus check de actuele tabellen altijd bij de Seguridad Social zelf of laat het narekenen door een gestor voordat je je inschrijft.
Er is wel een tegemoetkoming voor starters. De meeste nieuwe autonomos komen in aanmerking voor een verlaagde starterspremie gedurende de eerste maanden, soms zelfs een vast laag bedrag. Hoe lang die korting loopt en onder welke voorwaarden, hangt af van je situatie. Ook dit is iets wat je het beste vooraf laat checken, want niet iedereen komt ervoor in aanmerking.
Wat je voor die premie terugkrijgt
Het is niet alleen een kostenpost. Die RETA-bijdrage geeft je toegang tot het Spaanse socialezekerheidsstelsel. Concreet betekent dat: recht op medische zorg via het publieke systeem, opbouw van pensioenrechten in Spanje, en onder bepaalde voorwaarden recht op een uitkering bij arbeidsongeschiktheid of, sinds een aantal jaar, zelfs een vorm van werkloosheidsuitkering voor zelfstandigen als je onderneming stopt. Dat laatste heet de cese de actividad en is niet vanzelfsprekend, je moet er aparte voorwaarden voor regelen en aantonen dat je bedrijf daadwerkelijk is gestopt door omstandigheden buiten jouw schuld.
Ben je ziek? Dan kun je na een wachttijd aanspraak maken op een ziekte-uitkering, vergelijkbaar met wat werknemers krijgen, al zijn de voorwaarden en bedragen anders. Ook hier geldt: de regels zijn best gedetailleerd en veranderen weleens, dus laat je hierover informeren door iemand die het dagelijks doet.
De valkuil: vergelijken met de Nederlandse situatie
Wat veel mensen onderschatten is dat je in Spanje als autonomo verplicht bent om je in te schrijven voordat je begint met werken, niet pas als je winst maakt. Begin je als freelancer zonder inschrijving omdat je denkt "ik probeer het eerst even", dan loop je het risico op een boete en moet je alsnog met terugwerkende kracht premies betalen. De Spaanse Hacienda en de Seguridad Social werken niet altijd synchroon, maar beide kunnen achteraf langskomen.
Een ander verschil met Nederland: in Spanje kun je niet zomaar premies "uitstellen" tot je meer verdient. Je kiest bij inschrijving een inkomensschijf, en als je inkomen gedurende het jaar structureel verandert, moet je die schijf zelf aanpassen. Doe je dat niet, dan kan dat achteraf tot een naheffing of juist een teruggave leiden, afhankelijk van hoe je inschatting uitpakte ten opzichte van je werkelijke inkomen.
Daarbij komt dat zelfstandig ondernemen in Spanje vaak gecombineerd wordt met een IVA-aangifte (de Spaanse btw) en een kwartaalaangifte inkomstenbelasting. Dat is een aparte wereld op zich. Veel zelfstandigen die net gestart zijn, onderschatten hoeveel administratie daarbij komt kijken naast de maandelijkse RETA-bijdrage.
Is het de moeite waard?
Dat hangt sterk af van je situatie. Werk je parttime als freelancer naast een vast dienstverband, dan kan de vaste premie relatief zwaar wegen ten opzichte van wat je verdient. Bouw je een volwaardig bedrijf op, dan is de sociale dekking die je ervoor terugkrijgt, zeker de toegang tot zorg en pensioenopbouw, wel degelijk iets waard.
Veel expats kiezen er daarom voor om eerst goed in kaart te brengen wat hun verwachte inkomen is, welke schijf daarbij past en of een SL (de Spaanse versie van een bv) op termijn misschien voordeliger is dan autonomo blijven. Dat is een afweging die sterk persoonlijk is en waarbij de regels bovendien kunnen wijzigen, dus een gesprek met een belastingadviseur die bekend is met zowel het Nederlandse als het Spaanse systeem bespaart je op termijn vaak meer dan het kost.
Wie net begint met nadenken over ondernemen in Spanje, doet er goed aan dit niet zelf uit te zoeken via losse forumberichten. De regels rond RETA, inkomensschijven en kortingen veranderen regelmatig, en wat voor je buurman gold twee jaar geleden, hoeft nu niet meer te kloppen.
Headerfoto: Anna Shvets via Pexels | Foto: RDNE Stock project via Pexels