Meer dan 3,3 miljoen Spanjaarden zijn aangesloten bij RETA, het speciale socialezekerheidsstelsel voor zelfstandigen. Dat betekent dat bijna één op de vijf werkende Spanjaarden elke maand een vaste premie betaalt voor ziekte, pensioen en arbeidsongeschiktheid, los van wat ze verdienen. Als je als zelfstandige in Spanje werkt of dat wilt worden, is dit het systeem waar je automatisch mee te maken krijgt.
Wat is RETA precies?
RETA staat voor Régimen Especial de Trabajadores Autónomos. Het is het socialezekerheidsstelsel dat specifiek bedoeld is voor zelfstandige ondernemers in Spanje. Zodra je je inschrijft als autónomo bij de Agencia Tributaria en de Seguridad Social, val je automatisch onder RETA. Je betaalt dan maandelijks een premie, de zogeheten cuota de autónomos, en bouwt daarmee rechten op voor gezondheidszorg, ziekteverlof, zwangerschapsverlof, arbeidsongeschiktheid en uiteindelijk pensioen.
Het systeem is de afgelopen jaren flink veranderd. Vroeger betaalde bijna iedereen een vaste basispremie, ongeacht wat je verdiende. Sinds januari 2023 werkt Spanje met een nieuw systeem dat is gebaseerd op je werkelijke inkomen. Een grote verandering die voor veel zelfstandigen gevolgen heeft, soms positief, soms minder.
Hoeveel betaal je per maand?
Onder het nieuwe systeem zijn er vijftien inkomenscategorieën. Je kiest de categorie die past bij je verwachte netto-inkomen dat jaar. Op basis daarvan wordt je maandpremie vastgesteld.
Voor 2025 lopen de premies ruwweg van 200 euro per maand voor zelfstandigen met een netto-inkomen onder 670 euro, tot 590 euro per maand voor degenen die meer dan 6.000 euro netto per maand verdienen. De meeste zelfstandigen met een inkomen tussen 1.700 en 2.500 euro netto zitten op een premie van ongeveer 290 tot 350 euro per maand.
Aan het einde van het jaar verrekent de Seguridad Social je werkelijke inkomen met de categorie die je had gekozen. Betaalde je te weinig? Dan volgt er een naheffing. Betaalde je te veel? Dan krijg je geld terug. Het werkt dus een beetje zoals de Nederlandse inkomstenbelastingaangifte achteraf.
Hoe schrijf je je in?
Voordat je als autónomo aan de slag gaat, moet je twee dingen regelen. Eerst geef je je activiteit op bij de Agencia Tributaria via het formulier 036 of 037. Daarna schrijf je je in bij de Seguridad Social via het formulier TA.0521. Dat kan tegenwoordig ook volledig online via de website van de Seguridad Social, via het portaal Import@ss.
Je moet dit doen vóór de dag waarop je daadwerkelijk begint met werken. Doe je dat later, dan kun je een boete krijgen en loop je mogelijk rechten mis. Veel mensen schakelen hiervoor een gestor in, een soort administratief adviseur die dit soort papierwerk voor je afhandelt. Dat kost je doorgaans 50 tot 100 euro eenmalig, maar scheelt een hoop gedoe.
De tarifa plana voor starters
Ben je voor het eerst zelfstandige in Spanje, of ben je dat langer dan twee jaar niet geweest? Dan heb je recht op de tarifa plana. In 2025 betaal je dan het eerste jaar slechts 80 euro per maand, ongeacht je inkomen. Na twaalf maanden wordt bekeken of je inkomen onder het minimumloon ligt. Is dat het geval, dan kun je die gereduceerde premie nog een tweede jaar houden.
Dit is een aanzienlijke korting ten opzichte van de reguliere premie en maakt de eerste periode als starter een stuk minder zwaar. Hou er wel rekening mee dat je bij de inschrijving al aangeeft dat je gebruik wilt maken van de tarifa plana. Je vraagt die korting niet met terugwerkende kracht aan.
Wat krijg je ervoor terug?
De cuota die je betaalt geeft je toegang tot het Spaanse publieke zorgstelsel. Dat is in de praktijk meteen een van de grootste voordelen. Je hebt recht op een huisarts, specialisten, ziekenhuiszorg en medicijnen via het publieke systeem, vergelijkbaar met hoe dat werkt voor werknemers in loondienst.
Daarnaast bouw je pensioenrechten op. Het Spaanse staatspensioen wordt berekend op basis van je bijdragejaren en de hoogte van je premies. Wie jarenlang op de minimumcategorie heeft gestaan, bouwt dus minder op dan iemand die hogere premies heeft betaald. Dit is een punt waar veel zelfstandigen te weinig bij stilstaan.
Je hebt ook recht op een ziektedaggeld als je langer dan drie dagen arbeidsongeschikt bent. Vanaf dag vier betaalt de Seguridad Social een vergoeding, mits je dit hebt aangevraagd en je administratie op orde is. Het is wel belangrijk om bij inschrijving ook de dekking voor beroepsziekten en arbeidsongevallen goed te regelen, dit heet de cobertura por contingencias profesionales en is voor de meeste zelfstandigen verplicht.
Werken vanuit Nederland of België en klanten in Spanje bedienen?
Als je als zelfstandige werkt in Spanje en hier belastingplichtig bent, val je in principe onder RETA. Maar de situatie wordt complexer als je tegelijk ook nog activiteiten hebt in Nederland of België, of als je pas kort in Spanje woont. In dat geval speelt de EU-verordening 883/2004 een rol, die bepaalt in welk land je sociaal verzekerd moet zijn.
Globaal geldt: ben je woonachtig in Spanje en haal je het merendeel van je inkomen uit activiteiten in Spanje, dan ben je hier verzekerd. Ben je nog maar recent verhuisd of doe je substantieel werk in een ander EU-land, dan kan het zijn dat je tijdelijk nog in je thuisland verzekerd blijft. Dit is maatwerk en het loont om dit met een specialist door te nemen voordat je keuzes maakt.
Praktische tips
Zorg dat je je inkomenscategorie elk jaar opnieuw goed inschat. Te laag zitten betekent een naheffing, te hoog betekent dat je onnodig veel betaalt. Je mag je categorie meerdere keren per jaar aanpassen, tot maximaal zes keer, dus je hoeft niet het hele jaar vast te zitten aan een verkeerde inschatting.
Houd je administratie bij. De Seguridad Social vraagt bij de jaarlijkse verrekening om je belastinggegevens, die ze rechtstreeks opvragen bij de Agencia Tributaria. Maar als er discrepanties zijn of als je bezwaar wilt maken, heb je je eigen cijfers nodig.
Overweeg een gestor in te schakelen. Voor veel expats is de Spaanse bureaucratie een bron van frustratie. Een goede gestor kent het systeem, spreekt soms ook Nederlands of Engels, en kost je per maand een paar tientjes. Dat verdien je terug door fouten te vermijden die je later duur komen te staan.