Veel Nederlanders die als zelfstandige in Spanje aan de slag gaan, registreren zich netjes als autónomo en beginnen braaf elke maand hun sociale premie te betalen. Wat ze niet weten is dat ze in veel gevallen te veel betalen, en dat ze dat zelf hadden kunnen voorkomen.
Het systeem is in 2023 grondig veranderd. Vroeger betaalde bijna iedereen een vast minimumbedrag, ongeacht wat je verdiende. Nu betaal je een bedrag dat past bij wat je echt verdient. Dat is eerlijker op papier, maar in de praktijk vraagt het om meer aandacht aan het begin.
Hoe het systeem werkt
De Spaanse sociale zekerheid voor zelfstandigen heet RETA: Régimen Especial de Trabajadores Autónomos. Je betaalt hier maandelijks aan mee zodra je ingeschreven staat als autónomo.
Sinds januari 2023 werkt de bijdrage via een systeem van tranches. Er zijn vijftien tranches op basis van je netto maandinkomen. Dat inkomen bereken je door je omzet te verminderen met je beroepskosten, en daarna nog een extra aftrek van 7 procent toe te passen als je autónomo zonder personeel bent, of 3 procent als je medewerkers hebt.
De bijdrage loopt op dit moment uiteen van ongeveer 200 euro per maand (voor mensen die minder dan 670 euro netto per maand verdienen) tot ruim 530 euro per maand (voor mensen die meer dan 6.000 euro per maand verdienen). Het exacte bedrag per tranche is vastgelegd in de wet en wordt jaarlijks aangepast.
Schatten, aanpassen, afrekenen
Aan het begin van het jaar geef je een schatting op van wat je denkt te gaan verdienen. Op basis daarvan kies je een tranche en betaal je elke maand. Aan het einde van het jaar kijkt de Spaanse belastingdienst (de AEAT) wat je echt hebt verdiend en vergelijkt dat met wat je hebt betaald.
Heb je te weinig betaald? Dan krijg je een naheffing. Heb je te veel betaald? Dan krijg je geld terug.
Hier gaat het bij veel mensen mis. Ze schatten hun inkomen te optimistisch in, kiezen een hogere tranche dan nodig, en betalen maanden te veel. Of ze onderschatten hun inkomen, lopen tegen een forse naheffing aan en zijn verrast.
Het goede nieuws: je mag je tranche tussentijds aanpassen. Tot zes keer per jaar. Dat doe je via de website van de Seguridad Social, met je Cl@ve of certificaat digital. Verdien je in de zomermaanden veel minder dan verwacht? Pas je bijdrage naar beneden aan. Loopt het beter dan gedacht? Verhoog je tranche tijdig, zodat je aan het einde van het jaar niet voor verrassingen komt te staan.
Wat je krijgt in ruil
De maandelijkse bijdrage is niet alleen een verplichting. Je bouwt er ook rechten mee op.
Als autónomo heb je via RETA recht op de Spaanse gezondheidszorg. Zolang je je bijdragen netjes betaalt, kun je je inschrijven bij een Spaanse huisarts en gebruik maken van de publieke zorg. Je hebt daarvoor geen aparte zorgverzekering nodig.
Je bouwt ook pensioenrechten op in Spanje. Hoeveel dat oplevert, hangt af van hoeveel jaar je hebt bijgedragen en op welk niveau. Voor mensen die ook in Nederland hebben gewerkt, geldt dat beide landen apart berekenen wat jij recht hebt. Je kunt beide pensioenen naast elkaar ontvangen, maar dat vraagt wel om goede afstemming vooraf. In het artikel Pensioen als expat in Spanje: zo voorkom je een gat lees je hoe dat in zijn werk gaat.
Darnaast heb je recht op een uitkering bij ziekte, maar pas na de eerste dertig dagen dat je ziek bent. De eerste maand draag je zelf de kosten. Dat is een groot verschil met de meeste werknemers, die al eerder aanspraak kunnen maken op ondersteuning.
De eerste twaalf maanden
Ben je net gestart als autónomo? Dan heb je recht op de llamada tarifa plana, de vlakke starttarief. Dit is een verlaagd starttarief van 80 euro per maand gedurende het eerste jaar als je voor het eerst inschrijft als autónomo, of als je minstens twee jaar niet ingeschreven hebt geweest.
Let op: dit tarief geldt alleen voor mensen die voor het eerst starten, of die na een pauze van minstens twee jaar opnieuw beginnen. Wie eerder al autónomo was in Spanje en stopt en weer opstart binnen die twee jaar, heeft er geen recht op.
Voor wie geldt wat precies
Niet iedereen in dezelfde situatie betaalt hetzelfde. Een paar situaties om op te letten:
Werk je in loondienst bij een Spaans bedrijf en hebt je daarnaast een eigen activiteit als autónomo? Dan ben je verplicht je ook als autónomo in te schrijven als je meer dan de minimumdrempel verdient met die zelfstandige activiteit. Je betaalt dan twee keer premie: één keer via je werkgever, één keer zelf.
Werk je vanuit Spanje als remote werknemer voor een buitenlands bedrijf, maar zonder Spaans contract? Dan val je in veel gevallen onder de autónomo-regels. Dat is een grijs gebied waar mensen nog wel eens van opkijken.
Ben je gepensioneerd en doe je er nog wat bij als zelfstandige? Afhankelijk van je situatie betaal je dan een lagere bijdrage. Dit hangt af van het type pensioen dat je ontvangt en of je al de pensioengerechtigde leeftijd hebt bereikt.
Wat je nu kunt doen
Betaal je al een tijd als autónomo zonder dat je ooit hebt gekeken of je tranche nog klopt met wat je verdient? Ga dat na. Log in op de website van de Seguridad Social via je Cl@ve of digitaal certificaat en controleer in welke tranche je zit.
Weet je niet hoe je Cl@ve werkt of heb je die nog niet geregistreerd? Dat is makkelijker te regelen dan de meeste mensen denken en je hebt het ook nodig voor veel andere overheidszaken in Spanje.
En als je net overweegt om als autónomo te starten: laat je bijdrage niet afhangen van een willekeurige keuze. Maak een reële schatting van je inkomen voor het eerste jaar, kies de bijbehorende tranche en plan halverwege het jaar een moment in om te controleren of de schatting nog klopt.