Het kabinet-Sánchez heeft een zwaar weekeinde achter de rug. Volgens mensen dicht bij de premier ziet de regering zich omringd door een 'Estado profundo', een soort diep staatsapparaat, dat actief werkt aan zijn val. Sectoren van het Hooggerechtshof, de inlichtingendienst CNI, de nationale politie en de Guardia Civil worden daarbij met de vinger gewezen. Vanuit het Palacio de la Moncloa heet het dat dit geen complotdenken is, maar een politieke realiteit.
Of dat klopt laat zich van buitenaf moeilijk beoordelen. Maar de sfeer die zo'n conflict creëert, is wél voelbaar, ook voor wie in Spanje woont zonder een Spaans stemrecht te hebben.
Wat is er precies aan de hand?
De spanning zit al langer in de lucht, maar is de afgelopen weken verder opgelopen. Het Hooggerechtshof (Tribunal Supremo) neemt beslissingen die het kabinet rechtstreeks raken, en de regering reageert daar openlijk gepikeerd op. Tegelijk worstelt het kabinet met de situatie in Ceuta, een stad waar de druk vanuit Marokko hoog blijft. Sánchez concentreert zich op die crisissituatie, deels om even lucht te krijgen van de juridische en politieke druk op het thuisfront.
Wat dit patroon bijzonder maakt: het zijn geen klassieke politieke meningsverschillen tussen coalitie en oppositie. Het gaat om een botsing tussen de uitvoerende macht (het kabinet) en een reeks instituties die in principe onafhankelijk zijn, van rechters tot inlichtingendiensten. Dat is een ander type conflict.
Wat merk jij als bewoner van Spanje?
Directe gevolgen voor je dagelijks leven zijn er voorlopig niet. Je belasting verandert niet van de ene op de andere dag omdat het Hooggerechtshof een vonnis velt, en je zorgpas blijft gewoon geldig als er een politieke ruzie uitbreekt.
Maar politieke instabiliteit heeft op de langere termijn wél een uitwerking die je kunt zien en meten. Investeerders kijken naar Spanje en wegen af of ze hier geld in steken. Als de politieke onzekerheid toeneemt, kan dat de economische groei remmen, en dat werkt door in huurprijzen, woningbouw en werkgelegenheid. Dat zijn geen speculaties, dat is een mechanisme dat bij elke langdurige politieke patstelling zichtbaar is geweest, in Spanje zelf (denk aan de kabinetsloze periodes van 2016 en 2019) en elders in Europa.
Het is ook geen toeval dat Spanje al een paar jaar moeite heeft om structurele wetswijzigingen door te voeren. De politieke verdeeldheid in het parlement maakt grote hervormingen lastig. Dat raakt ook aan dossiers die expats direct aangaan, zoals wijzigingen in het huurrecht, belastingwetgeving of de regels voor buitenlandse eigendommen.
Wat doet politieke wrijving met de instituties die jij nodig hebt?
De meeste bureaucratische handelingen die je als Nederlander of Belg in Spanje moet verrichten, zijn niet afhankelijk van welke partij er regeert. Je empadronamiento aanvragen, je NIE laten registreren, een hypotheek afsluiten: dat loopt via gemeenten, notarissen en banken, niet via de premier.
Wel relevant: als wetten of besluiten van de nationale overheid in rechtszaken worden aangevochten en door de rechter worden teruggedraaid, ontstaat er soms tijdelijk een onduidelijke situatie over wat nu precies geldt. Dat merkten we eerder al bij de kortetermijnverhuurregels, waarbij rechters gemeentelijke verboden terugdraaiden en verhuurders niet meer wisten waar ze aan toe waren.
Als je in zo'n grijs gebied terechtkomt, is het verstandig om niet op nieuwsberichten te vertrouwen, maar je situatie voor te leggen aan een advocaat die in Spanje werkt. Die kan precies zeggen wat op dit moment geldt in jouw gemeente en voor jouw situatie.
Wat als het kabinet valt?
Dat is op dit moment puur speculatief, maar geen onrealistische gedachte. Als Sánchez het vertrouwen verliest, volgen nieuwe verkiezingen. Spanje heeft dat eerder meegemaakt en is er doorheen gekomen. Voor EU-burgers in Spanje verandert er bij een kabinetswissel in principe niets fundamenteels: je verblijfsrechten, je belastingresidentie, je sociale zekerheid als autonomo, die zijn allemaal gebaseerd op Europese wetgeving en bilaterale verdragen, niet op wie er in de Moncloa zit.
Wat wél kan veranderen: de politieke prioriteiten. Een rechtser kabinet zou andere accenten leggen op huurregulering, belasting voor buitenlanders of de aanpak van vakantieverhuur. Of dat ook in nieuwe wetgeving uitmondt, hangt af van de coalitievorming.
Houd de situatie in de gaten, maar raak niet gestrest
De Spaanse democratie is stevig genoeg om een politieke crisis te doorstaan. De instituties, hoe omstreden ze ook zijn in het huidige debat, werken gewoon door. Rechtbanken spreken recht, gemeenten verwerken aanvragen, de belastingdienst int belasting.
Wat je wél kunt doen: zorg dat je eigen administratieve situatie op orde is, ongeacht welke wind er politiek waait. Als je nog twijfelt over je verblijfsstatus, je belastingresidentie of je situatie als eigenaar of huurder, is dit een goed moment om dat te regelen, niet omdat het nú mis dreigt te gaan, maar omdat een geordende situatie je in elk politiek klimaat beschermt. Een gestor of belastingadviseur die de Spaanse regels kent, geeft je veel meer zekerheid dan bijhouden hoeveel zetels de oppositie tekortkomt.
Headerfoto: Fotografía creativa via Pexels | Foto: Boris Hamer via Pexels