Één formulier. Dat is het verschil tussen gratis toegang tot de Spaanse huisarts en een privéverzekering van 150 tot 300 euro per maand. Het heet het S1-formulier, en verrassend veel Nederlanders en Belgen die met pensioen naar Spanje verhuizen weten niet dat het bestaat, of denken dat de aanvraag ingewikkelder is dan het is.
Hier lees je precies hoe het werkt, voor wie het geldt, en wat je concreet moet doen.
Wat is het S1-formulier?
Het S1-formulier is een Europees document waarmee je als pensioengerechtigde aantoont dat jouw thuisland, in dit geval Nederland of België, de kosten van jouw zorg in Spanje vergoedt. Het is in feite een overdracht van zorgrecht tussen twee landen.
Dat klinkt technisch, maar het praktische gevolg is simpel: met een geregistreerd S1-formulier heb je recht op dezelfde zorg als een Spaans staatsburger. Je gaat naar de huisarts, naar het ziekenhuis, je krijgt recepten vergoed. Gewoon, via de Spaanse openbare zorg.
Zonder dit formulier moet je als niet-werkende inwoner van Spanje zelf aantonen dat je verzekerd bent. Voor een verblijfsvergunning is dat sowieso verplicht, maar de manier waarop maakt een groot financieel verschil.
Voor wie geldt het?
Het S1-formulier is bedoeld voor mensen die een pensioen of uitkering ontvangen vanuit een EU-land en in een ander EU-land wonen. In de praktijk gaat het voor onze lezers vaak om:
- Mensen die AOW ontvangen vanuit Nederland en in Spanje wonen - Mensen die een Belgisch pensioen ontvangen en in Spanje verblijven - Mensen die een arbeidsongeschiktheidsuitkering of vergelijkbare uitkering ontvangen
Belangrijk: het gaat om mensen die hun pensioen uit Nederland of België ontvangen, maar niet meer actief werken in Spanje. Werk je nog in loondienst in Spanje, of ben je autonomo, dan val je onder het Spaanse socialezekerheidsstelsel en geldt een andere route. Leef je van spaargeld en heb je geen pensioen? Dan moet je privéverzekerd zijn om een verblijfsvergunning te krijgen.
Hoe vraag je het aan?
De aanvraag begin je in Nederland of België, niet in Spanje. Dat is het eerste punt waar mensen de mist in gaan: ze zijn al in Spanje en proberen het daar te regelen, maar dat werkt niet.
Stap 1: Aanvragen bij de SVB of pensioendienst
In Nederland vraag je het S1-formulier aan bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Die beoordeelt of je in aanmerking komt op basis van je pensioen of uitkering. In België vraag je het aan bij het RIZIV of je ziekenfonds, afhankelijk van je situatie. De aanvraag kan schriftelijk of digitaal, en de doorlooptijd is doorgaans twee tot zes weken.
Stap 2: Registreren bij de INSS in Spanje
Je ontvangt het formulier op papier of digitaal. Daarna ga je naar het dichtstbijzijnde kantoor van de INSS, de Spaanse sociale verzekeringsinstelling. Neem mee: je paspoort of identiteitskaart, je NIE-nummer, bewijs van inschrijving (empadronamiento) en het S1-formulier zelf. Als je nog geen NIE hebt aangevraagd, moet je dat eerst regelen, want zonder NIE kun je je niet registreren.
Stap 3: Tarjeta sanitaria aanvragen
Na registratie bij de INSS word je doorgestuurd naar het lokale gezondheidscentrum, het centro de salud. Daar vraag je de tarjeta sanitaria aan: de Spaanse zorgpas. Met die pas kun je terecht bij de huisarts en specialist binnen het openbare stelsel.
Wat kost het en wat levert het op?
Het formulier zelf kost niets. De zorg die je ermee krijgt ook niet, of toch bijna niet. Je betaalt in Spanje een kleine eigen bijdrage voor medicijnen, maar die is voor gepensioneerden lager dan voor werkenden. Voor mensen boven de 65 met een laag inkomen is het soms zelfs nul.
Vergeleken met een private zorgverzekering scheelt dit al snel 150 tot 300 euro per maand, afhankelijk van je leeftijd en gezondheidssituatie. Voor een stel gaat het richting 400 tot 600 euro per maand die je bespaart. Dat telt op.
Hoe lang duurt de hele procedure?
Reken op één tot drie maanden van aanvraag tot actieve zorgpas. De SVB of Belgische dienst heeft verwerkingstijd nodig, daarna moet je een afspraak maken bij de INSS, en daarna nog eens bij het gezondheidscentrum. In drukke regio's zoals de Costa Blanca of Costa del Sol kan het langer duren.
Intussen heb je als EU-burger sowieso recht op spoedhulp via je Europese zorgpas, de EHIC. Maar die is niet bedoeld als vervanging voor een volwaardige verzekering als je permanent in Spanje woont.
Wat als het formulier te lang op zich laat wachten?
Soms duurt de aanvraag langer dan verwacht, of heb je voor je verblijfsvergunning al bewijs van zorgverzekering nodig. In dat geval kiezen sommige mensen tijdelijk voor een private verzekering of gebruiken ze de overgangsperiode. Zorg dat je de aanvraag zo vroeg mogelijk indient, bij voorkeur al voordat je definitief naar Spanje verhuist.
Heb je je al ingeschreven in de gemeente maar nog geen zorgpas? Vraag bij het INSS-kantoor naar een tijdelijk bewijs van registratie. Dat kan in sommige gevallen volstaan als overbrugging.
Partner of gezinsleden
Heb je een partner die zelf geen pensioen ontvangt, maar wel bij jou inwoont? Die kan in sommige gevallen meeverzekerd worden via jouw S1-formulier. Dit wordt beoordeeld per situatie, maar het is zeker de moeite waard om dit bij de SVB of RIZIV te vragen op het moment van aanvraag. Sommige partners moeten alsnog een private verzekering afsluiten, maar anderen komen in aanmerking als afhankelijke.
Samengevat: dit is wat je moet doen
Ben je gepensioneerd en woon je in Spanje of ben je van plan dat te gaan doen? Vraag het S1-formulier aan in je thuisland zodra je weet dat je gaat verhuizen. Regel daarna je empadronamiento en NIE als dat nog niet gedaan is, en maak een afspraak bij de INSS. Dat zijn de drie stappen die ervoor zorgen dat je gewoon naar de dokter kunt in Spanje zonder elke maand honderden euro's aan premie te betalen. Heb je hulp nodig bij je situatie in Spanje? Bekijk het netwerk van professionals.