Veel mensen denken dat je als gepensioneerde in Spanje automatisch recht hebt op publieke Spaanse zorg. Dat klopt, maar alleen als je het goed hebt geregeld. En dat begint met één formulier dat veel mensen te laat aanvragen: het S1.
Wat is het S1-formulier?
Het S1 is een Europees formulier waarmee Nederland aantoont dat het de kosten van jouw zorg betaalt. Je geeft het formulier af bij de Spaanse zorgautoriteiten, en daarna heb je recht op dezelfde zorg als een Spaanse gepensioneerde. Gratis naar de huisarts, naar de specialist via verwijzing, en medicijnen tegen gereduceerde tarieven of kosteloos.
Zonder S1 ben je in Spanje aangewezen op je eigen portemonnee of een dure privéverzekering. En dat terwijl je in Nederland premies hebt betaald die dit recht hebben opgebouwd.
Wie kan het S1 aanvragen?
Niet iedereen komt in aanmerking. Het S1-formulier is bedoeld voor mensen die:
- AOW ontvangen uit Nederland - een arbeidsongeschiktheidsuitkering uit Nederland ontvangen (zoals WIA of WAO) - een andere uitkering ontvangen van het UWV of SVB
Als je nog werkt als autonomo in Spanje of als werknemer in loondienst, val je in principe onder het Spaanse socialezekerheidsstelsel en heb je geen S1 nodig. Je bent dan gewoon verzekerd via je Spaanse bijdragen.
Belangrijke nuance: het gaat erom welk land de uitkerende instelling is. Als jij AOW ontvangt van de SVB en niet meer werkt in Spanje, dan is Nederland verantwoordelijk voor jouw zorgkosten. Spanje voert de zorg uit, maar Nederland betaalt een vast bedrag per jaar aan Spanje als vergoeding.
Hoe vraag je het aan in Nederland?
Je vraagt het S1 aan bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Dat kan via svb.nl. De SVB stuurt je dan een formulier op papier, want digitaal gaat dit nog niet volledig automatisch.
Wat je nodig hebt voor de aanvraag:
- je BSN (burgerservicenummer) - bewijs dat je in Spanje woont, zoals je empadronamiento-bewijs of je Certificado de Registro de Ciudadano de la Unión - je AOW-nummer of uitkeringsnummer
Plan hier wat tijd voor in. Het kan een paar weken duren voordat je het formulier in handen hebt.
Wat doe je met het S1 in Spanje?
Als je het formulier hebt, ga je ermee naar het INSS: het Instituto Nacional de la Seguridad Social. Dat is het Spaanse equivalent van de SVB. Je kunt een afspraak maken via seguridad-social.gob.es.
Bij het INSS laat je het S1 registreren. Je krijgt daarna een bewijs waarmee je je kunt inschrijven bij een huisarts in jouw regio. Elke regio werkt net iets anders, maar in de meeste gevallen ga je vervolgens naar het lokale gezondheidscentrum (centro de salud) met je inschrijfbewijs van het INSS, je paspoort en je empadronamiento.
Vanaf dat moment heb je een vaste huisarts en toegang tot het publieke systeem.
Hoe lang duurt het voordat je zorg hebt?
Reken op vier tot acht weken van de eerste aanvraag in Nederland tot het moment dat je daadwerkelijk bent ingeschreven bij een huisarts in Spanje. In drukke regio's zoals de Costa Blanca of de Costa del Sol, waar veel buitenlanders wonen, kan het INSS-kantoor vol zitten. Vraag vroeg een afspraak aan.
Ben je al in Spanje en heb je dringend zorg nodig terwijl je S1 nog onderweg is? Dan kun je terecht bij de spoedeisende hulp zonder S1. Ga je voor reguliere zorg, dan moet je tot die tijd privé betalen of een tijdelijke particuliere verzekering afsluiten.
Wat kost het je?
Het S1-formulier zelf is gratis. Je betaalt geen premie in Spanje als je via S1 bent verzekerd, want Nederland draagt al bij via een forfaitair systeem. Wat je wel betaalt, zijn de eigen bijdragen op medicijnen. Gepensioneerden betalen in Spanje een percentage van de medicijnkosten, afhankelijk van hun inkomen. De meeste gepensioneerden met een laag inkomen betalen weinig tot niets.
Wat als je ook werkt of inkomen hebt in Spanje?
Dit is het gedeelte waar het ingewikkeld wordt. Als je naast je AOW ook inkomsten hebt als autonomo of werknemer in Spanje, kan het zijn dat je verplicht bijdraagt aan de Spaanse Seguridad Social. In dat geval vervalt je recht op het S1 en ben je gewoon via het Spaanse systeem verzekerd. Of je dan dubbel betaalt of niet, hangt af van je situatie.
Laat dit uitzoeken door een gestor in Spanje die beide systemen kent. Fout gemaakt? Dan kan het achteraf duur uitpakken, want zorg die je hebt ontvangen via het S1 terwijl je dat recht niet had, kan worden teruggevorderd.
S1 en de Spaanse belastingaangifte
Het S1 heeft op zichzelf geen directe gevolgen voor je belastingpositie. Maar als je in Spanje woont en AOW ontvangt, ben je waarschijnlijk belastingplichtig in Spanje. Hoe dat zit met het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje, is een apart verhaal. Kijk daarvoor naar wat de Agencia Tributaria en de Nederlandse Belastingdienst hierover zeggen, of raadpleeg een belastingadviseur die in beide landen thuis is.
Vergeet de verlenging niet
Het S1 is niet voor altijd geldig zonder actie. Als je situatie verandert, bijvoorbeeld als je stopt met werken, gaat scheiden of terugverhuist naar Nederland, moet je dat doorgeven aan zowel de SVB als het INSS. Doe je dat niet, dan kun je zorg ontvangen waarvoor geen dekking meer bestaat. Houd je dossier dus bij.
Het Spaanse zorgsysteem werkt goed als je de papieren op orde hebt. Het S1 is daarin de eerste schakel. Vraag het aan zodra je weet dat je in Spanje gaat wonen van je AOW of uitkering, en wacht niet tot je al een jaar zit en ineens een dokter nodig hebt.
Headerfoto: Paloma Gil via Pexels | Foto: cottonbro studio via Pexels