Je bestelt een koffie in een bar in Málaga en de man achter de bar werkt daar al twee jaar, zonder contract, zonder sociale premies, altijd een beetje op zijn hoede voor een controle. Dat beeld is in Spanje helemaal niet zeldzaam. En het gaat de komende jaren voor een groot deel van deze mensen veranderen.
De Spaanse regering werkt aan een regularisatieplan dat uiteindelijk zo'n 1 miljoen migranten zonder geldige verblijfspapieren een werkvergunning moet geven. Het gaat niet om één grote actie op één dag, maar om een geleidelijk proces dat verspreid wordt over de komende jaren, met aandacht voor sectoren waar al jaren personeelstekorten zijn: de bouw, de landbouw, de zorg aan huis en de horeca.
Waarom dit nu gebeurt
Spanje kampt al langere tijd met een opvallende combinatie: aan de ene kant een groeiende economie met veel vacatures in bepaalde sectoren, aan de andere kant honderdduizenden mensen die hier wonen en werken zonder dat hun situatie officieel geregeld is. Dat levert voor niemand iets op. De werknemer heeft geen rechten, geen zorgverzekering via zijn werk en geen pensioenopbouw. De werkgever betaalt geen sociale premies. En de staat loopt inkomsten mis.
Een regularisatie pakt dat probleem bij de wortel aan, althans voor een deel van de mensen die nu in die situatie zitten. Het idee is dat mensen die al een tijd in Spanje wonen en werken, een legale status krijgen, gekoppeld aan een arbeidscontract. Daarmee komen ze onder de Seguridad Social te vallen, het Spaanse stelsel voor sociale zekerheid dat ook de basis is voor de openbare zorg en de pensioenen.
Wist je dat
Spanje al in 2005 een grote regularisatie doorvoerde waarbij ruim 500.000 mensen een vergunning kregen. Dit nieuwe plan is groter in omvang, maar volgt dezelfde logica: mensen die hier al werken, officieel registreren.
Wat dit betekent voor de arbeidsmarkt
Voor sectoren met chronische personeelstekorten kan dit op termijn verlichting brengen. Denk aan de bouw, waar al jaren te weinig vakmensen zijn, en aan de thuiszorg, waar veel gezinnen afhankelijk zijn van iemand die inwonend voor een oudere ouder zorgt. Als die mensen een contract en sociale zekerheid krijgen, verandert hun positie fundamenteel: ze kunnen zich ziekmelden, bouwen pensioen op en hebben recht op zorg via hun werk in plaats van alleen via de openbare noodhulp.
Voor werkgevers in deze sectoren betekent het ook iets: wie nu mensen zwart laat werken, moet straks premies gaan afdragen. Dat verhoogt de loonkosten, maar het verkleint ook het risico op boetes bij een arbeidsinspectie.
Wat betekent dit concreet voor jou als Nederlander of Belg in Spanje
Belangrijk om helder te hebben: deze regularisatie gaat over migranten van buiten de EU zonder verblijfsvergunning. Als Nederlander of Belg val je daar niet onder. Jouw verblijfsrecht in Spanje is geregeld via EU-wetgeving en je registreert je via het Certificado de Registro de Ciudadano de la Unión, een heel ander traject dan waar dit plan over gaat.
Toch raakt dit je leven hier wel degelijk, en wel op een paar concrete manieren:
- De bouwvakker, tuinman of poetshulp waar je al jaren mee werkt, kan straks officieel in dienst komen, met alle gevolgen voor prijs en beschikbaarheid van dienst.
- Meer mensen die premies betalen aan de Seguridad Social is op termijn goed voor de houdbaarheid van het stelsel waar jij als resident ook gebruik van maakt, bijvoorbeeld via je zorgverzekering.
- In sectoren met personeelstekort, zoals de horeca aan de kust, kan het aanbod van personeel iets stabieler worden, wat weer invloed kan hebben op wachttijden en service.
Mijn inschatting is dat de effecten voor gewone bewoners vooral merkbaar zullen zijn in de dienstensector, simpelweg omdat daar de personeelstekorten nu het grootst zijn. Maar dit is een inschatting, geen harde voorspelling, want het hangt sterk af van hoe snel en in welke vorm het plan daadwerkelijk wordt uitgevoerd.
Let op
Regularisatieplannen worden in Spanje vaak aangepast tijdens de parlementaire behandeling. Aantallen en voorwaarden kunnen nog veranderen. Check voor de actuele stand altijd de site van het Ministerio de Inclusión, Seguridad Social y Migraciones.
Hoe dit past bij de bredere arbeidsmarkt
Spanje heeft de afgelopen jaren veel aandacht besteed aan het formaliseren van arbeid, ook voor zelfstandigen. Als je zelf als autonomo werkt in Spanje, weet je al hoe streng het systeem van maandelijkse sociale premies in elkaar zit, zelfs als je nog weinig omzet draait. Dat lees je terug in ons artikel over sociale zekerheid als zelfstandige in Spanje. Deze regularisatie volgt dezelfde gedachte: werk zoveel mogelijk binnen het officiële systeem brengen, zodat mensen rechten opbouwen en de staat inkomsten binnenkrijgt.
Voor wie als expat een huishoudelijke hulp of klusjesman inhuurt, is het sowieso verstandig om na te gaan of die persoon is aangemeld bij de Seguridad Social. Dat beschermt niet alleen de werknemer, maar ook jezelf als opdrachtgever tegen onverwachte aansprakelijkheid bij een ongeval op het werk.