Rechter Juan Carlos Peinado staat na twee jaar onder vuur. Het Consejo General del Poder Judicial, het orgaan dat toezicht houdt op de Spaanse rechterlijke macht, onderzoekt nu of er disciplinaire stappen genomen kunnen worden tegen de man die het onderzoek naar Begoña Gómez leidt.
Dat is opvallend, want in Spanje is de rechterlijke macht traditioneel onafhankelijk en bemoeit het toezichtsorgaan zich zelden op deze manier. Maar Peinado heeft de afgelopen twee jaar meerdere beslissingen genomen die door hogere rechters zijn teruggedraaid. De meest in het oog springende: hij riep premier Sánchez zelf op als getuige in een zaak over zijn eigen vrouw. De Audiencia Provincial in Madrid wees dat af en trok de zaak naar zich toe.
Hoe werkt het Spaanse rechtssysteem
Het Spaanse rechtssysteem is voor veel Nederlanders en Belgen een verrassing. Het werkt trager dan thuis, kent meer hiërarchische lagen en rechters hebben meer persoonlijke speelruimte dan je gewend bent. Een zaak die in Nederland in een paar maanden wordt afgerond, kan hier jaren duren.
Er zijn drie lagen die je moet kennen. Onderaan heb je de Juzgados, de gewone rechtbanken. Daarboven zit de Audiencia Provincial, een provinciale rechtbank die hogere strafzaken behandelt en ook beroepen afhandelt. En bovenaan staat het Tribunal Supremo, vergelijkbaar met de Hoge Raad in Nederland.
Peinado werkt op het niveau van de Juzgados. Dat zijn gewone instructierechters, rechters die onderzoek doen voordat een zaak voor de zittingsrechter komt. Ze hebben in die fase veel bevoegdheid, maar ze staan ook bloot aan correctie van bovenaf.
Wat er precies misgaat bij Peinado
Het Consejo General del Poder Judicial kijkt naar een reeks beslissingen die juridisch twijfelachtig waren. Daarbij gaat het niet alleen om de zaak-Begoña Gómez, maar om een patroon van twee jaar werken dat herhaaldelijk tot beroepszaken en teruggedraaide beslissingen heeft geleid.
De kern van de kritiek is dat Peinado zijn onderzoek onnodig heeft opgerekt en beslissingen heeft genomen die buiten zijn bevoegdheid vielen. Of dat klopt, is uiteindelijk aan het toezichtsorgaan en eventueel aan hogere rechters om vast te stellen.
De zaak zelf, het onderzoek naar veronderstelde beïnvloeding door Begoña Gómez van overheidscontracten, ligt nu bij de Audiencia Provincial in Madrid. Die hogere rechtbank bepaalt nu hoe het verder gaat. We schreven eerder al over die stap: Begoña Gómez naar hogere rechter: wat betekent dit.
Wat dit jou als expat zegt over Spanje
Je hoeft zelf geen rechtszaak te hebben om iets aan deze situatie te hebben. Het is eerder een les over hoe het systeem hier in elkaar zit, en dat is nuttige kennis als je hier woont.
Ten eerste: rechtszaken duren hier lang. Als je als huurder een conflict hebt met je verhuurder, als een aannemer je oplichtte, of als je betrokken raakt bij een verkeersongeval waarbij schadevergoeding speelt, dan moet je rekenen op een tijdlijn van soms twee tot vijf jaar. Dat is geen uitzondering, dat is de norm.
Ten tweede: rechters hebben hier persoonlijke ruimte en dat kan in je voordeel of nadeel werken. Een goede Spaanse advocaat kent de lokale rechters, weet hoe ze werken en kan een zaak mede daarop afstemmen. Dat klinkt ongemakkelijk als je gewend bent aan een meer gestandaardiseerd systeem, maar het is gewoon de realiteit.
Ten derde: beroep aantekenen is normaal. In Spanje ga je er bijna altijd vanuit dat een eerste uitspraak niet het eindpunt is. Veel zaken worden in beroep behandeld. Dat betekent extra kosten en extra tijd, maar ook extra kans om een onterechte beslissing terug te draaien.
Wanneer heb je een advocaat nodig
Veel Nederlanders en Belgen in Spanje wachten te lang met het inschakelen van juridische hulp. Ze denken dat een conflict wel losloopt, of ze begrijpen de Spaanse correspondentie niet goed en reageren te laat.
Huur een Spaanse advocaat in zodra:
- Je een juridische brief ontvangt van een verhuurder, werkgever of overheidsinstantie - Je betrokken raakt bij een ongeluk met letsel of schade boven een paar duizend euro - Je een arbeidsconflict hebt en ontslag dreigt - Je een burenconflict hebt dat via de comunidad de propietarios loopt
Een oriënterend gesprek met een abogado kost meestal tussen de 50 en 150 euro en geeft je al snel duidelijkheid over of een zaak kans van slagen heeft. Veel advocaten in de expat-regio's spreken Engels of Nederlands.
Wat er nu met Peinado en de zaak-Gómez gebeurt
Het onderzoek door het Consejo General del Poder Judicial kan leiden tot een disciplinaire maatregel, een waarschuwing, of het kan ook zonder gevolgen blijven. Dat soort processen duurt in Spanje zelf ook maanden.
De zaak tegen Begoña Gómez loopt intussen gewoon door, maar nu onder de vleugels van de Audiencia Provincial. Die rechtbank beslist of er voldoende bewijs is voor een openbaar proces. Dat besluit wordt dit jaar verwacht, al zijn precieze tijdlijnen in het Spaanse rechtssysteem altijd onder voorbehoud.
De politieke lading van de zaak blijft groot. Premier Sánchez heeft de rechtszaak herhaaldelijk als politieke vervolging omschreven. Zijn critici zeggen dat hij daarmee de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht ondermijnt. Dat debat speelt al twee jaar en zal ook de komende maanden aanhouden.