Als er één onderwerp is waar Nederlanders in Spanje op stuklopen, is het por en para. Allebei vertaal je ze in je hoofd met voor, en toch is het bijna nooit om het even welke je kiest. Trabajo por mi familia en trabajo para mi familia zijn allebei goed Spaans, maar ze betekenen iets anders.
Het goede nieuws: je hebt geen lijst van twintig regels nodig. Met twee vragen kom je er in de praktijk vrijwel altijd uit.
De kernvraag: oorzaak of doel?
Para wijst vooruit. Het gaat over het doel, de bestemming of de ontvanger. Waarvoor doe je het, waar ga je heen, voor wie is het? Este regalo es para ti: dit cadeau is voor jou. Estudio para hablar mejor: ik studeer om beter te spreken. Salgo para Madrid: ik vertrek richting Madrid.
Por wijst terug of eromheen. Het gaat over de oorzaak, het middel of de ruil. Waardoor komt het, waarlangs gaat het, wat staat er tegenover? Lo hago por ti: ik doe het omwille van jou. Te llamo por teléfono: ik bel je via de telefoon. Lo compré por veinte euros: ik kocht het voor twintig euro.
Terug naar het voorbeeld van hierboven. Trabajo para mi familia betekent dat je gezin de ontvanger is van je werk: jij zorgt voor het inkomen. Trabajo por mi familia betekent dat je gezin de reden is dat je werkt: zij zijn je motivatie. Klein verschil in vorm, groot verschil in betekenis.
1. Gaat het over een doel, bestemming, ontvanger of deadline? Dan para.
2. Gaat het over een oorzaak, reden, middel, route of ruil? Dan por.
Twijfel je? Vraag jezelf: wijst het vooruit (para) of terug (por)?
Vaste uitdrukkingen: gewoon leren
Een deel van por ontsnapt aan elke regel omdat het versteende uitdrukkingen zijn. Por favor, por fin, por supuesto, por ejemplo, por cierto. Die hoef je niet te beredeneren, die leer je als één brok. Hetzelfde geldt voor para siempre (voor altijd) en para nada (helemaal niet).
En de tijd: por la mañana, por la tarde, por la noche. In de ochtend, middag en avond gaan altijd met por. Maar een deadline gaat met para: lo necesito para el viernes, ik heb het vrijdag nodig.
Hoe je dit echt in je systeem krijgt
Eén keer de regel snappen is niet genoeg, want in een gesprek heb je geen drie seconden bedenktijd. Wat werkt: elke keer dat je een zin met por of para tegenkomt, even bewust registreren waarom daar die vorm staat. Na een paar weken kies je op gevoel. Waarom gespreid herhalen daarbij zoveel sneller werkt dan stampen, lees je in het artikel over spaced repetition.
Voor de duidelijkheid: ik ben geen leraar Spaans. Ik woon in Spanje en leer de taal zelf, elke ochtend opnieuw. Deze serie bestaat omdat alle informatie over Spaans leren versnipperd over het internet ligt. Hier zet ik het per klein onderwerp op een rij, zoals ik het zelf had willen vinden.