De Spaanse coalitie van PSOE en Sumar hangt al maanden aan een zijden draadje. Junts, de Catalaanse partij die Sánchez aan zijn meerderheid helpt, stemt steeds vaker mee met PP en Vox. Niet omdat ze het inhoudelijk eens zijn, zegt Junts zelf, maar omdat de samenwerking met de sociaaldemocratische coalitie hen te weinig oplevert. Het gevolg is een minderheidsregering die bij elke begroting, elke wet, opnieuw moet bedelen om steun.
Dat maakt echte besluitvorming bijna onmogelijk. En dat merk je als inwoner van Spanje.
Wat gebeurt er precies
Junts liet deze week weten dat stemmen naast PP en Vox voor hen geen probleem is, zolang het hun eigen agenda dient. Dat klinkt pragmatisch, maar het betekent in de praktijk dat Sánchez geen vaste meerderheid meer heeft. Elke wet is een onderhandeling. Elke begroting een gok.
Spanje heeft al twee jaar geen goedgekeurde staatsbegroting. De overheid werkt op verlengde versies van eerdere begrotingen. Dat is legaal in Spanje, maar het betekent ook dat grote hervormingen op de lange baan worden geschoven.
Verkiezingen zijn grondwettelijk niet verplicht voor Sánchez. Hij kan blijven regeren zolang hij geen motie van wantrouwen verliest. Maar de druk neemt toe, en meerdere Spaanse media schrijven dat de kans op vervroegde verkiezingen in 2025 reëel is.
Wat verandert er voor jou als er verkiezingen komen
Direct: waarschijnlijk weinig. Je verblijfsstatus, je belastingverplichtingen, je zorgrechten als EU-burger. Die liggen allemaal vast in Europese regelgeving en veranderen niet van de ene op de andere dag na een verkiezing.
Maar indirect zijn er wel dingen om op te letten.
Ten eerste de woningmarkt. De huidige coalitie heeft huurregelgeving aangescherpt en geprobeerd de huurstijgingen te beperken. Een rechtse coalitie onder PP zou dat beleid kunnen terugdraaien. Hoe dat er precies uitziet, hangt af van de uitslag en wie er regeert, maar het is een factor als je nu een huurcontract overweegt of een huis wil kopen. Een aankoopbegeleider in Spanje kan je helpen inschatten wat politieke onzekerheid op dit moment betekent voor de regio waar jij wil kopen.
Ten tweede belastingen voor expats. De Beckham Law, waarmee hoogopgeleide nieuwkomers jarenlang een vlak tarief van 24% betalen in plaats van het progressieve IRPF-tarief, bestaat dankzij wetgeving die door opeenvolgende regeringen is gehandhaafd. Die lijkt voorlopig niet op de tocht te staan, maar wie overweegt er gebruik van te maken, doet er verstandig aan nu actie te nemen. Een belastingadviseur in Spanje kan je vertellen of je in aanmerking komt en wat het voor jouw situatie oplevert.
Ten derde infrastructuur en subsidies. Europese subsidiegelden voor duurzame energie, renovatie en isolatie lopen via de nationale overheid. Bij een langdurige begrotingsimpasse of een formatieperiode na verkiezingen kunnen die trajecten vertraging oplopen.
Wat Junts eigenlijk wil
Junts strijdt voor meer autonomie voor Catalonië, en bij uitbreiding voor meer bevoegdheden voor de regio's. Dat is niet nieuw. Maar de manier waarop ze dat nu doen, door de coalitie te destabiliseren, geeft ze onderhandelingsmacht.
Voor expats in Catalonië is dat relevant. Als Catalonië meer fiscale autonomie krijgt, kan dat op termijn betekenen dat belasting- en subsidieregels er anders uitpakken dan in de rest van Spanje. Dat is speculatie voor nu, maar het is een ontwikkeling om in de gaten te houden.
Hoe stabiel is Spanje echt
Belangrijk om te zeggen: Spanje is geen failed state in wording. Het land heeft een goed functionerende ambtenarij, een onafhankelijke rechtbank en een stevige inbedding in de EU en de eurozone. Dagelijks leven gaat gewoon door, ook als Den Haag of Brussel naar Madrid kijkt met opgetrokken wenkbrauwen.
Spanje heeft eerder periodes van politieke patstelling doorstaan, ook letterlijk. In 2016 was er bijna een jaar geen regering. In 2019 waren er twee verkiezingen binnen zes maanden. Het land functioneerde.
Wat wel verandert bij instabiliteit is het investeringsklimaat. Buitenlandse bedrijven kijken naar politieke zekerheid. Als die ontbreekt, gaan sommige investeringen naar Portugal of Ierland. Op de korte termijn merk jij daar als individuele expat weinig van, maar op de langere termijn heeft het invloed op de arbeidsmarkt en op de waarde van onroerend goed.
Wat je nu al kunt doen
Als je al in Spanje woont, is er geen reden tot paniek. Zorg dat je administratief op orde bent: inschrijving, belastingresidentie, zorgverzekering. Dingen die toch al geregeld moeten zijn.
Als je overweegt te komen of een huis te kopen, is dit een goed moment om je te laten informeren. Niet omdat alles op instorten staat, maar omdat politieke onzekerheid soms kansen biedt en soms risico's. Een goed adviseur maakt dat onderscheid voor jou.
En als je in Catalonië woont of naartoe wil: volg de regionale politiek iets nauwkeuriger dan gemiddeld. Wat Junts de komende maanden doet, heeft meer effect op Catalonië dan op de rest van Spanje.
Headerfoto: Jo Kassis via Pexels | Foto: Mikhail Nilov via Pexels