Wie denkt dat de AOW straks genoeg is om van te leven in Spanje, komt vaak bedrogen uit. De AOW is in Nederland al niet riant bedoeld, en voor wie in Spanje woont geldt in principe hetzelfde basisbedrag, zonder enige aanpassing aan de kosten van levensonderhoud hier. Pensioen opbouwen naast je AOW is dus geen luxe, maar voor veel mensen die zich in Spanje vestigen simpelweg noodzaak.
Het probleem is dat pensioen opbouwen in Spanje totaal anders werkt dan in Nederland of België. Geen werkgever die verplicht meebetaalt aan een pensioenfonds, geen collectieve regeling waar je automatisch in zit. Je moet het zelf regelen, en de meeste mensen beginnen daar te laat mee.
Waarom het Spaanse systeem zo anders aanvoelt
In Nederland bouw je via je werkgever vaak automatisch pensioen op bovenop de AOW. In Spanje bestaat wel een staatspensioen (de pensión pública), maar als je hier als expat komt werken, bouw je daar pas rechten voor op vanaf het moment dat je in het Spaanse systeem premie betaalt. Voor de meeste Nederlanders en Belgen die op latere leeftijd verhuizen, levert dat weinig op: je hebt simpelweg te weinig jaren om een volwaardig Spaans pensioen te krijgen.
Werk je in loondienst in Spanje, dan betaalt je werkgever sociale premies waaruit later een staatspensioen volgt, vergelijkbaar met hoe het in Nederland werkt. Ben je autónomo, zelfstandige, dan betaal je zelf maandelijks premie aan de Seguridad Social, ongeacht je omzet. Sinds een aantal jaar hangt de hoogte van die premie af van je geschatte inkomen, in tegenstelling tot de vaste minimumbijdrage die autónomos vroeger betaalden. Dit werkt dus wezenlijk anders dan het Nederlandse zzp-schap, waarbij je geen verplichte maandelijkse bijdrage afdraagt los van wat je verdient. Hoe hoger je premie, hoe hoger je uiteindelijke pensioenrechten, maar reken niet op een vetpot. Veel zelfstandigen kiezen de laagste premieschijf om maandelijks geld te besparen, en betalen daar op hun pensioenleeftijd de rekening voor.
Daarnaast blijft gewoon gelden dat je AOW-opbouw in Nederland doorloopt zolang je in Nederland verzekerd bent, en stopt zodra je officieel niet meer onder de Nederlandse sociale zekerheid valt. Check bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB) precies hoeveel jaar AOW je al hebt opgebouwd en wat verhuizen daarvoor betekent. Voor Belgen geldt een vergelijkbaar verhaal via de Rijksdienst voor Pensioenen.
Zelf bijbouwen: de opties die er echt zijn
Omdat het staatspensioen in beide landen meestal niet genoeg is om comfortabel van te leven in Spanje, kijken steeds meer expats naar privé opbouwen. Daarbij zijn er grofweg drie routes.
De eerste is een pensioenverzekering of lijfrente die je vanuit Nederland of België meeneemt en laat doorlopen. Dat kan vaak gewoon, maar let op de fiscale behandeling. Zodra je in Spanje fiscaal inwoner bent, moet je uitkeringen uit zo'n polis in de Spaanse aangifte (IRPF) opgeven, niet in de Nederlandse of Belgische. De exacte regels hangen af van het soort product en het belastingverdrag tussen jouw land en Spanje, dus dit is geen rekensommetje dat je zelf eventjes doet. Een belastingadviseur die beide landen kent, is hier geen overbodige luxe.
De tweede route is een Spaans pensioenproduct, zoals een plan de pensiones. Die zijn fiscaal aantrekkelijk omdat de inleg (tot een bepaald maximum per jaar) aftrekbaar is van je belastbaar inkomen. Het maximum voor individuele bijdragen is de laatste jaren flink verlaagd ten opzichte van vroeger, maar het exacte bedrag verandert regelmatig, dus controleer het actuele plafond bij de Agencia Tributaria of je gestor voordat je gaat inleggen.
De derde route is gewoon zelf beleggen of sparen, buiten een pensioenproduct om. Dat geeft meer vrijheid, maar ook meer verantwoordelijkheid: je moet zelf discipline opbrengen om maandelijks in te leggen, en je moet rekening houden met de Spaanse belasting op vermogen en spaarinkomen die ieder jaar over je rendement geheven wordt. Check de actuele schijven van de base del ahorro bij de Agencia Tributaria, want de tarieven en de grenzen tussen de schijven veranderen van tijd tot tijd.
Wat met je Nederlandse pensioenpot gebeurt
Heb je via een Nederlandse werkgever pensioen opgebouwd, dan verdwijnt dat niet als je naar Spanje verhuist. Het blijft gewoon staan bij je pensioenfonds en wordt op de afgesproken pensioenleeftijd uitgekeerd, ook als je dan in Spanje woont. Wat wel verandert, is waar je belasting betaalt over die uitkering. Dat hangt af van het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje, en in sommige gevallen van hoe lang je al in Spanje woont en wat voor soort pensioen het is (bedrijfspensioen, lijfrente, AOW).
Voor Belgen geldt een vergelijkbaar verhaal, met het verdrag tussen België en Spanje als leidraad. Belangrijk om te onthouden: dit verdrag is een afspraak tussen die twee landen onderling, los van wat er in de EU gebeurt. Verwacht dus geen wijzigingen door Europese besluitvorming, dit is en blijft bilaterale materie.
De praktische valkuil: te laat beginnen
De grootste fout die we bij Nieuws uit Spanje steeds weer tegenkomen, is dat mensen pas gaan nadenken over aanvullend pensioen als ze er al bijna zijn. Op je vijftigste is er nog tijd om een gat te dichten. Vlak voor je pensioenleeftijd is dat een stuk lastiger.
Begin daarom op tijd met in kaart brengen wat je straks aan AOW of Belgisch pensioen krijgt, wat je eventuele Nederlandse bedrijfspensioen oplevert, en wat je daarnaast nog nodig hebt om in Spanje rond te komen. De kosten van levensonderhoud verschillen enorm per regio: wonen aan de Costa Blanca is goedkoper dan in Barcelona of op Mallorca, en dat telt mee in je berekening.
Wie dit zelf lastig overziet, doet er goed aan een onafhankelijke financieel adviseur in te schakelen die zowel het Nederlandse of Belgische systeem als de Spaanse regels kent. Niet elke adviseur in Spanje heeft die dubbele kennis, dus vraag gericht door voordat je iets ondertekent.
Voor alles wat met de Spaanse kant van je belastingaangifte en pensioenopbouw te maken heeft, is het verstandig op tijd een belastingadviseur in te schakelen die precies weet hoe jouw situatie uitpakt. Twijfel je ook over andere administratieve stappen rond je verhuizing of verblijf, kijk dan bij het overzicht van professionals die Nederlanders en Belgen in Spanje dagelijks verder helpen.
Headerfoto: Vitaly Gariev via Pexels | Foto: Vitaly Gariev via Pexels