Veel mensen in Spanje zien het pausbezoek als religieus nieuws dat hen niet direct aangaat. Maar de speech die paus Leo XIV maandagochtend hield in het Congreso de los Diputados bevatte een politieke boodschap die verder reikt dan kerkbanken.
De paus riep Spaanse politici op te stoppen met de 'permanente diskwalificatie van politieke tegenstanders'. En hij sprak zich expliciet uit tegen discriminatie van immigranten. Dat laatste klinkt misschien als nieuws voor een ander publiek. Maar juridisch gezien ben jij als Nederlander of Belg in Spanje ook een buitenlander. Een immigrant, zelfs.
Wat de paus zei, en waarom dat relevant is
Leo XIV hield zijn toespraak voor leden van het Congres en de Senaat. Hij vroeg aandacht voor mensen die Europa binnenkomen op zoek naar een beter leven, en hij bekritiseerde de toon van het politieke debat in Spanje. Dat debat gaat steeds vaker over grenzen, deportaties en nationale prioriteit.
Voor EU-burgers die in Spanje wonen geldt een andere juridische status dan voor mensen buiten de EU. Jij hebt als Nederlander of Belg het recht om hier te wonen, te werken en gebruik te maken van publieke diensten. Maar dat recht is niet automatisch. Het veronderstelt dat je je hebt ingeschreven, dat je een geldig verblijfsdocument hebt en dat je bent opgenomen in het gemeentelijke bevolkingsregister, de zogenaamde empadronamiento.
De praktijk is dat de bereidheid van gemeenten en lokale overheden om buitenlanders soepel te behandelen medebepaald wordt door de politieke stemming in een land. Die stemming verschuift op dit moment.
PP groeit, PSOE verliest terrein
Tegelijk laten nieuwe peilingen zien dat de PP zijn voorsprong op de PSOE heeft uitgebouwd tot bijna vijf procentpunten. Dat komt mede door recente corruptieschandalen die de regeringspartij treffen. Sánchez regeert met een minderheidsregering die afhankelijk is van steun van kleinere partijen. Als die steun wegvalt, zijn vervroegde verkiezingen mogelijk.
Dat is relevant omdat de PP en zeker de partijen die PP-steun van rechts aanvullen, zoals Vox, een strakker migratiebeleid voorstaan. Voor EU-burgers betekent dat op dit moment geen directe dreiging voor je verblijfsrecht. Maar het kan wel gevolgen hebben voor de praktische uitvoering van regels: langere wachttijden bij aanvragen, minder tolerantie voor kleine administratieve fouten, en aanscherping van regels voor niet-EU-partners van EU-burgers.
Als jouw partner geen EU-paspoort heeft, is het verstandig om nu je papieren op orde te hebben en niet te wachten tot een eventuele beleidswijziging.
Wat je nu concreet kunt doen
Er zijn een paar dingen die je kunt controleren ongeacht hoe de politiek zich ontwikkelt.
Eerste: zorg dat je empadronamiento up-to-date is. Als je bent verhuisd maar je inschrijving niet hebt aangepast, dan klopt je officiële adres niet. Dat lijkt klein, maar het heeft gevolgen voor je zorgpas, voor schoolinschrijving van kinderen en soms voor de geldigheid van je TIE (tarjeta de identidad de extranjero).
Tweede: als je een TIE hebt met een verloopdatum, kijk dan wanneer je moet verlengen. De aanvraag doe je via de extranjería en daar zijn wachttijden. In de grote steden kan die oplopen tot meerdere weken. Houd minimaal drie maanden aan als marge.
Derde: als je recent bent verhuisd naar Spanje en je verblijfsdocument nog moet aanvragen, doe dat dan zo snel mogelijk. Er gelden termijnen waarbinnen je dit moet regelen na aankomst, en die worden niet altijd soepel geïnterpreteerd.
Vier: als je een niet-EU-partner hebt, vraag dan bij een gesspecialiseerde advocaat na wat de huidige regels zijn voor gezinshereniging en wat een eventuele regeringswisseling zou kunnen betekenen voor lopende aanvragen.
De pausbezoek zelf: praktische hinder in Madrid
Voor wie in of rond Madrid woont: het driedaagse bezoek loopt nog door. Er zijn wegafzettingen, extra politie en drukte in het openbaar vervoer, met name rond het Congres, het koninklijk paleis en de Almudena-kathedraal. Sommige parkeerterreinen in het centrum zijn tijdelijk gesloten of beperkt toegankelijk.
Vanaf dinsdag normaliseert de situatie. Maar als je maandag nog afspraken hebt in het centrum van Madrid, reken dan op vertraging en kijk van tevoren of jouw route vrij is.
De drukte rondom het bezoek legt ook iets bloot wat je als expat af en toe tegenkomt in Spanje: grote publieke evenementen kunnen plotseling en sterk het dagelijks leven beïnvloeden, zonder dat daar veel vooraankondiging voor is. Zeker in steden als Madrid, Barcelona en Sevilla is het handig om een nieuws-app op je telefoon te hebben die je waarschuwt voor afzettingen en demonstraties.
Wil je weten wat het bezoek al eerder betekende voor expats in de stad, dan vind je daar meer over in ons eerder artikel: Paus in Madrid: wat merk je als expat van de drukte.
Het grotere plaatje
De speech van de paus in het parlement is een momentopname in een langere politieke verschuiving. Spanje bevindt zich in een periode van politieke instabiliteit, toenemende polarisatie en groeiende druk op het migratiebeleid vanuit zowel de eigen bevolking als Europa. Voor de meeste EU-expats verandert er op korte termijn niets fundamenteels. Maar het loont om je papieren op orde te houden en de politieke ontwikkelingen te volgen. Niet uit angst, maar omdat je dan weet waar je aan toe bent. Heb je vragen over wat dit voor jou betekent? Bekijk het netwerk van professionals.