Je partner belt het consulaat, maar weet het nummer niet. De documenten liggen ergens in een la, maar welke la? En dan blijkt dat er voor de successiebelasting in Spanje per regio andere regels gelden. Overlijden als expat in Spanje is administratief complexer dan de meeste mensen verwachten, en het is precies het soort onderwerp dat mensen uitstellen tot het te laat is.
Hieronder staat wat je moet weten, en liefst al geregeld hebt voordat het zover is.
Eerste stap: het Registro Civil
Een overlijden in Spanje moet worden gemeld bij het plaatselijke Registro Civil. Dat is vergelijkbaar met de burgerlijke stand in Nederland. Je krijgt een Spaans overlijdenscertificaat, het certificado de defunción. Dit document heb je nodig voor vrijwel alles wat daarna komt: de begrafenis regelen, bankrekeningen sluiten, de nalatenschap afwikkelen.
Er is geen vaste wettelijke termijn van een paar uur, maar in de praktijk wordt melding verwacht binnen 24 uur na het overlijden. Zorg dus dat iemand in je directe omgeving weet wat er gedaan moet worden en wie ze moeten bellen.
Het Nederlandse of Belgische consulaat bellen
Zodra er een overlijdenscertificaat is, neem je contact op met het consulaat van je eigen land. Het Nederlandse consulaat in Spanje is bereikbaar via de ambassade in Madrid of het consulaat-generaal in Barcelona. Voor Belgen is er de ambassade in Madrid.
Het consulaat helpt bij de erkenning van het Spaanse overlijdenscertificaat in je thuisland. In de meeste gevallen heb je een beëdigde vertaling nodig. Dat kost geld en tijd, maar het is noodzakelijk om de nalatenschap in Nederland of België te kunnen afwikkelen.
Let op
Bewaak de termijnen. Voor het aanvaarden of verwerpen van een nalatenschap in Spanje gelden wettelijke termijnen. Als erfgenaam kun je aansprakelijk worden voor schulden als je niets doet. Laat je bij twijfel bijstaan door een Spaanse notaris of een gestor met ervaring in nalatenschappen.
Successiebelasting in Spanje: grote regionale verschillen
Spanje heeft een nationale successiewet, maar de uitvoering is grotendeels gedecentraliseerd. Elke autonome gemeenschap stelt haar eigen tarieven en vrijstellingen vast. De verschillen zijn groot.
| Regio | Situatie successiebelasting |
|---|---|
| Madrid | Vrijwel nihil voor directe familie door hoge bonificatie (99%) |
| Andalusië | Ruime vrijstellingen voor directe familie na hervormingen in 2019 |
| Valencia | Lager dan vroeger, maar nog steeds te controleren per geval |
| Asturië / Cantabrië | Hogere effectieve druk dan in Madrid of Andalusië |
| Canarische Eilanden | Eigen regime, vaak gunstig voor directe familie |
Welke regio van toepassing is, hangt af van de gewone verblijfplaats van de overledene in de vijf jaar voor het overlijden. Woon je vijf jaar in Málaga? Dan geldt Andalusisch recht. De exacte tarieven en vrijstellingen per regio kun je het beste navragen bij een Spaanse notaris of een belastingadviseur met kennis van successierecht. De Agencia Tributaria publiceert informatie hierover op agenciatributaria.gob.es, maar voor regio-specifieke vrijstellingen verwijzen zij door naar de regionale belastingdienst.
Spaargeld en bezittingen in Nederland of België
Als je als expat in Spanje woont maar nog bezittingen hebt in Nederland of België, krijg je te maken met twee belastingstelsels tegelijk. Het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje regelt wie wat mag belasten, maar dat verdrag is niet altijd eenduidig voor erfenissen. Onroerend goed wordt in de regel belast in het land waar het staat. Spaargeld en aandelen kunnen door beide landen geclaimd worden, afhankelijk van hoe de nalatenschap is gestructureerd.
Laat dit niet overlappen zonder advies. Een belastingadviseur die zowel Nederlands als Spaans recht kent, is hier geen overbodige luxe.
Wat je nu al kunt regelen
Je hoeft dit niet uit te stellen tot je ziek bent. Een paar praktische stappen die je nu kunt zetten:
- Zorg dat je partner of een naaste weet waar je belangrijkste documenten zijn: paspoort, NIE-nummer, testament, eigendomsakte, bankgegevens.
- Stel een Spaans testament op bij een notaris. Een Spaans testament werkt sneller dan een Nederlands testament dat erkend moet worden. Je kunt kiezen welk recht van toepassing is op je nalatenschap: als EU-burger mag je kiezen voor het recht van je nationaliteit in plaats van het Spaanse recht, op grond van de Europese Erfrechtverordening.
- Laat je NIE-nummer registreren bij de Spaanse belastingdienst zodat er geen vertraging is bij het afwikkelen van de nalatenschap.
- Informeer bij je bank in Spanje hoe zij omgaan met een overlijden van een rekeninghouder.
Praktische tip
Een Spaans testament opstellen kost bij een notaris doorgaans een paar honderd euro. Het bespaart je nabestaanden weken van stress en mogelijke vertragingen. Vraag bij de notaris ook naar de registratie in het Registro General de Actos de Última Voluntad, het Spaanse centrale testamentenregister.
De Europese Erfrechtverordening: je hebt een keuze
Sinds 2015 geldt in de EU de Europese Erfrechtverordening (EU 650/2012). Die zegt dat de nalatenschap in principe wordt afgewikkeld volgens het recht van het land waar je gewoonlijk woont op het moment van overlijden. Voor mensen die in Spanje wonen, is dat Spaans recht.
Maar: je kunt in je testament vastleggen dat je kiest voor het recht van je nationaliteit. Dus een Nederlander die in Spanje woont, kan kiezen voor Nederlands erfrecht. Dat kan voordelen hebben, maar ook nadelen. Vraag een notaris of erfrechtspecialist wat in jouw situatie het meest gunstig uitpakt.
Woon je in een regio met veel expats, zoals de Costa Blanca of de Costa del Sol, dan zijn er notarissen die gewend zijn aan dit soort grensoverschrijdende nalatenschappen en je in het Nederlands of Engels te woord kunnen staan.