Veel mensen denken dat zulke situaties hen nooit zullen raken. Tot de brand in Los Gallardos (Almería) zes levens kost, waaronder dat van een Belg. En dan blijkt dat bijna niemand weet hoe het systeem in Spanje werkt als je midden in zo'n situatie terechtkomt.
Dit artikel gaat niet over de brand zelf. Het gaat over wat er praktisch gebeurt als iemand overlijdt in Spanje: een bekende, een buurman, of een familielid dat op bezoek was. Wat regelt wie? Wie bel je eerst? En wat is de rol van de ambassade?
De eerste stap: aangifte van overlijden
In Spanje moet een overlijden worden geregistreerd bij de registro civil, het burgerlijk register van de gemeente waar de persoon is gestorven. Dat moet in principe binnen 24 uur. De arts stelt een overlijdensverklaring op (certificado médico de defunción), en met dat document ga je naar de registro civil voor de officiële akte.
Bij een gewone situatie regelt een begrafenisondernemer (funeraria) dit vrijwel automatisch. Maar bij een gewelddadige dood, een ongeluk of een brand schakelt de Guardia Civil of politie in, en dan loopt alles via een gerechtelijk onderzoek. De familia kan in dat geval niet direct over het lichaam beschikken. Dat duurt soms dagen, soms langer.
Let op
Bij een overlijden door brand, verdrinking of een ongeluk schakelt Spanje automatisch justitie in. De familia heeft dan geen zeggenschap over het lichaam totdat het gerechtelijk onderzoek klaar is. Dat kan weken duren. Reken hier rekening mee als nabestaanden vanuit Nederland of België willen reizen.
De rol van de ambassade
Als de overledene Nederlander of Belg is, komt de ambassade in beeld. De Nederlandse ambassade in Madrid en het Belgische consulaat kunnen helpen bij:
- Het informeren van nabestaanden in het thuisland
- Het begeleiden van de repatriëring van het lichaam
- Het legaliseren van de Spaanse overlijdensakte zodat die ook in Nederland of België geldig is
- Contact met Spaanse autoriteiten als er een taalbarrière is
De ambassade regelt dit niet gratis en ook niet automatisch. Jij of de nabestaanden moeten zelf contact opnemen. De Nederlandse ambassade in Madrid is bereikbaar via +34 91 353 75 00. Het Belgisch consulaat in Madrid via +34 91 577 63 00. Buiten kantooruren is er een noodlijn voor urgente gevallen.
Repatriëring, dus het transport van het lichaam naar Nederland of België, is duur. Verwacht al snel 3.000 tot 6.000 euro, afhankelijk van de situatie en de afstand. Dit valt vaak onder een uitvaartverzekering of een reisverzekering met uitgebreide dekking. Maar check dat van tevoren, want lang niet alle polissen dekken dit automatisch.
Wat als je zelf iemand verliest die in Spanje woont?
Stel dat je ouder of een goede vriend in Spanje woont en overlijdt. Dan moet je als nabestaande in Nederland of België weten dat je de Spaanse overlijdensakte nodig hebt voor vrijwel alles: bankrekeningen sluiten, erfenis regelen, pensioen stopzetten. Die akte moet gelegaliseerd worden, en soms ook vertaald door een beëdigd vertaler.
Als de overledene ook in Nederland of België geregistreerd stond, moet het overlijden ook daar worden doorgegeven aan de gemeente. Dat klinkt als een formaliteit, maar het heeft praktische gevolgen: DigiD-accounts, toeslagen, uitkeringen. Zorg dat iemand dit afhandelt.
Wist je dat
Spanje heeft geen automatisch informatiesysteem dat het overlijden van een buitenlands burger doorgeeft aan het land van herkomst. Nabestaanden moeten dat zelf regelen, via de ambassade en via de gemeente in Nederland of België. Doe je dat niet, dan kunnen uitkeringen of pensioenen op de rekening blijven binnenstromen, wat later teruggevorderd wordt.
Nalatenschap en erfrecht in Spanje
Als iemand in Spanje woonde en bezittingen had, dan geldt in principe Spaans erfrecht, tenzij de overledene expliciet heeft gekozen voor het erfrecht van zijn nationaliteit. Dat kan via een Europese verordening (EU nr. 650/2012), maar je moet die keuze vastleggen in een testament, liefst bij een Spaanse notaris.
Zonder testament verdeelt Spanje de nalatenschap via zijn eigen regels. Die wijken af van het Nederlandse en Belgische systeem, met name rond het erfdeel van kinderen. Een gestor of Spaans advocaat met erfrechtervaing is hier echt nodig. Dit is geen moment om het zelf uit te zoeken.
Wat je nu al kunt regelen
De brand in Almería laat zien dat dit soort situaties niet altijd aankomen. Een paar dingen die je nu al kunt regelen:
- Leg de contactgegevens van de ambassade of het consulaat op een plek die jouw naasten kunnen vinden
- Controleer of jouw uitvaartverzekering of reisverzekering repatriëring dekt
- Als je in Spanje woont: bespreek met een notaris of je een testament wilt met keuze voor Nederlands of Belgisch erfrecht
- Zorg dat familieleden in Nederland of België weten waar jouw belangrijke documenten liggen
Niemand denkt hierover na als alles goed gaat. Maar de mensen die nu nabestaanden zijn van de slachtoffers in Almería, hadden ook niet verwacht dat ze dit moesten regelen. En nu staan ze voor een systeem dat ze niet kennen, in een taal die ze misschien niet spreken, met autoriteiten die gewoon hun werk doen maar niet jouw hand vasthouden.
Dat is hoe het werkt in Spanje. Goed om te weten voordat je het nodig hebt.