Wie denkt dat de Tribunal Supremo in Madrid het laatste woord heeft gehad over de ley de nietos, de wet die kleinkinderen van Spaanse emigranten stemrecht gaf, komt bedrogen uit. Een deel van de mensen die dachten eindelijk mee te mogen stemmen, blijkt daar definitief geen recht meer op te hebben. De advocaat die deze zaken behandelt, heeft inmiddels geaccepteerd dat zijn cliënten niet op tijd klaar zullen zijn.
Het gaat om het kantoor van oud-rechter Baltasar Garzón, dat zich samen met drie gedupeerden heeft gemeld bij de Tribunal Supremo. Zij vochten aan dat ze buiten de boot vielen bij de toepassing van de ley de nietos, de wet die kleinkinderen van Spanjaarden die door de Burgeroorlog of de dictatuur van Franco het land zijn ontvlucht, alsnog de Spaanse nationaliteit en daarmee stemrecht moet geven. Maar de bureaucratische rompslomp en strakke termijnen hebben ervoor gezorgd dat veel aanvragen niet op tijd rond kwamen. Het kantoor van Garzón had gehoopt meer zaken te kunnen bundelen, maar dat is door diezelfde obstakels niet gelukt.
Belangrijk detail: de gang naar het Constitutioneel Hof wordt nu omschreven als "de enige mogelijke route" die nog overblijft. Dat is geen procedure die binnen een paar weken is afgerond. Voor mensen die hoopten op tijd te zijn voor een volgende stembusgang in Spanje, is dat een tegenvaller, en voor de drie mensen die nu samen met Garzóns kantoor naar het Supremo zijn gestapt, geldt dat ze er zelf hoogstwaarschijnlijk niet meer op tijd bij zullen zijn.
Wat dit met Nederlanders en Belgen in Spanje te maken heeft
Op het eerste gezicht lijkt dit nieuws alleen relevant voor mensen met Spaanse grootouders die probeerden de Spaanse nationaliteit te krijgen. Maar voor Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen, zegt dit verhaal vooral iets over hoe de Spaanse overheid omgaat met deadlines, bureaucratie en rechten die op papier bestaan maar in de praktijk lastig te verzilveren zijn. En dat raakt bijna iedereen die hier een administratieve procedure doorloopt, van de aanvraag van je empadronamiento (inschrijving bij de gemeente) tot het regelen van je verblijfsdocumenten.
We schreven eerder al over hoe het Supremo de ley de nietos schrapte zonder dat iemand het uitvoerde, en ook over waarom je woonplaats telt bij stemrecht via deze wet. Het patroon dat nu weer naar boven komt, is hetzelfde: een wet die goed bedoeld is, maar waarvan de uitvoering vastloopt in formulieren, termijnen en instanties die niet synchroon lopen.
Voor jou als Nederlander of Belg in Spanje is de les niet dat je met deze specifieke wet te maken krijgt. Die les is dat Spaanse bureaucratische procedures vaak strakkere deadlines kennen dan je zou verwachten, en dat te laat zijn met een stuk papier soms betekent dat een recht gewoon vervalt, ongeacht hoe terecht je aanspraak was. Dat geldt voor een aanvraag bij het Constitutioneel Hof net zo goed als voor, bijvoorbeeld, de aanvraag van je Certificado de Registro (het inschrijvingsbewijs voor EU-burgers) of een fiscale aangifte met een harde inleverdatum.
Deadlines zijn in Spanje vaak minder flexibel dan je denkt
In Nederland zijn we gewend aan een zekere coulance: een formulier te laat insturen levert vaak een herinnering op, geen automatische afwijzing. In Spanje werkt dat regelmatig anders. Termijnen bij bijvoorbeeld Extranjería, de Agencia Tributaria (de Spaanse belastingdienst) of lokale gemeentes worden vaak strikt gehanteerd. Mis je de deadline, dan begin je soms helemaal opnieuw, of val je zoals in dit geval buiten een regeling die er juist voor jou bedoeld leek.
Dat is ook de reden dat het de moeite waard is om bij twijfel niet zelf te puzzelen, maar op tijd een gestor (administratief adviseur) of advocaat in te schakelen die de Spaanse procedures en termijnen dagelijks ziet. Voor iets als deze zaak rond de ley de nietos is dat voor de direct betrokkenen inmiddels te laat, maar voor jouw eigen inschrijving, verblijfsstatus of belastingzaken is dat precies het moment waarop een beetje hulp vooraf een hoop gedoe achteraf voorkomt. Kijk voor dit soort zaken bijvoorbeeld bij een advocaat die ervaring heeft met Spaanse administratieve procedures, of bij een gestor voor de dagelijkse papierwinkel.
Stemrecht blijft een gevoelig thema in Spanje
Los van de juridische kant is dit ook een politiek verhaal. Stemrecht voor mensen buiten Spanje ligt al langer gevoelig, zeker met verkiezingen die eraan zitten te komen. De ley de nietos is ooit ingevoerd om historisch onrecht goed te maken, maar de uitvoering ervan is al meerdere keren onderwerp van discussie en rechtszaken geweest. Voor wie zelf geen Spaanse grootouders heeft en dus niet direct met deze wet te maken krijgt, is het vooral een signaal: regelingen die in Spanje via de rechter worden afgedwongen, kunnen jaren duren voordat ze echt werken zoals bedoeld.
Als je zelf in een procedure zit waarbij een termijn een rol speelt, of je nu met de Spaanse fiscus, de gemeente of een andere instantie te maken hebt, check dan de officiële termijnen bij de bron zelf, bijvoorbeeld via interior.gob.es voor verblijfszaken of agenciatributaria.gob.es voor belastingkwesties. En twijfel je of je iets gemist hebt, vraag het dan na bij een professional voordat de deadline je inhaalt. Een overzicht van betrouwbare dienstverleners voor dit soort situaties vind je op nieuwsuitspanje.nl/professionals.
Headerfoto: Jasmin Börsig via Pexels | Foto: Kindel Media via Pexels