Wie zijn kinderen naar een katholieke school in Spanje stuurt zonder te weten hoe het meldingssysteem voor misbruik werkt, loopt een informatieachterstand op die je liever niet hebt.
Paus Leo XIV noemde kindermisbruik door kerkleden dit weekend in Madrid een 'plaag' en riep bisschoppen op tot 'echte veranderingen en genezing'. Hij sprak dit uit tijdens zijn bezoek aan Spanje, deels voor het Spaanse parlement, deels voor gelovigen. Het klonk als een kerkelijke boodschap. Maar voor Nederlanders en Belgen die kinderen op een Spaanse katholieke school hebben, of die betrokken zijn bij kerkgebonden jeugdorganisaties of sociale opvang, is er meer aan de hand.
Hoe groot is het probleem in Spanje?
Spanje heeft de afgelopen jaren meerdere grote misbruikonderzoeken gehad. In 2023 publiceerde een onafhankelijke commissie, ingesteld door de Spaanse ombudsman (de Defensor del Pueblo), een rapport dat schat dat zo'n 440.000 mensen in Spanje slachtoffer zijn geworden van seksueel misbruik door kerkelijke medewerkers. Dat getal loopt over meerdere decennia.
De Spaanse bisschoppen namen het rapport in ontvangst maar weigerden lang mee te werken aan een volledig onafhankelijk onderzoek. Ze hielden vast aan interne procedures. Dat leidde tot forse kritiek, ook vanuit het Spaanse parlement.
De uitspraken van de paus dit weekend zijn niet toevallig. Ze vallen samen met de groeiende druk vanuit de Spaanse politiek en het maatschappelijk debat over hoe de Kerk omgaat met zijn eigen verleden.
Katholieke scholen in Spanje: hoe zit dat?
Ongeveer een derde van de Spaanse basisscholen is een zogenaamd colegio concertado. Dat zijn scholen die deels door de overheid worden gefinancierd maar door een private organisatie worden gerund, vaak de Katholieke Kerk. Veel expats kiezen bewust voor dit type school vanwege de goede reputatie, de beschikbaarheid of simpelweg omdat het de dichtstbijzijnde optie is.
Deze scholen vallen onder twee soorten toezicht tegelijk: de regionale onderwijsautoriteiten houden toezicht op het onderwijs, en de Kerk heeft zeggenschap over het personeel en de identiteit van de school. Dat geeft een dubbele structuur waarbij verantwoordelijkheden soms onduidelijk zijn.
Als er een melding van misbruik binnenkomt op zo'n school, is de school verplicht die door te sturen naar de regionale kinderbeschermingsdiensten (Servicios de Protección a la Infancia) én naar de politie. In theorie. In de praktijk bleek uit het onderzoek van de Defensor del Pueblo dat veel meldingen intern werden afgehandeld of verdwenen.
Wat kun je als ouder doen?
Als je vermoedens hebt van grensoverschrijdend gedrag op een school of kerkelijke instelling in Spanje, zijn er meerdere wegen:
- Dirección Provincial de Educación: de regionale onderwijsdienst in jouw provincie. Zij zijn bevoegd om klachten over scholen te behandelen, ook concertadas. - Servicios de Protección a la Infancia: elke autonome gemeenschap heeft eigen kinderbeschermingsdiensten. In Andalusië heet dit de Junta's Delegación de Igualdad, in Catalonië valt het onder de Generalitat. - Aangifte bij de politie: bij de Policía Nacional of Guardia Civil kun je altijd aangifte doen, los van de schoolstructuur. - Slachtofferhulp Spanje: de organisatie ACNUR en de Spaanse slachtofferhulporganisatie Víctimas tienen Derechos bieden begeleiding, ook in andere talen.
Je hoeft geen Spaans staatsburger te zijn om aangifte te doen. Je NIE of TIE volstaat als identificatie.
Wat verandert er nu concreet?
De uitspraken van de paus zijn een signaal, geen wet. Ze verplichten de Spaanse bisschoppen tot niets, althans niet juridisch. Maar de politieke druk in Spanje neemt toe. Er liggen in het Spaanse parlement al voorstellen voor een verplicht onafhankelijk onderzoek, vergelijkbaar met wat in Duitsland, Ierland en België al heeft plaatsgevonden.
Voor ouders die kinderen op een katholieke school hebben, verandert er op korte termijn waarschijnlijk weinig merkbaars. Maar het debat maakt wel duidelijk dat je als buitenlandse ouder niet automatisch kunt aannemen dat het meldingssysteem werkt zoals je dat thuis misschien gewend bent.
Nederland en België hebben in de afgelopen jaren stevige stappen gezet met onafhankelijke meldpunten en commissies. Spanje zit in een vroeger stadium van dat proces.
Hoe je als buitenlandse ouder goed informeerd blijft
Vraag bij de school van je kind expliciet naar het protocolo de actuación ante situaciones de acoso of misbruik. Elke school die overheidssubsidie ontvangt is verplicht zo'n protocol te hebben en het op verzoek te laten zien.
Kijk ook op de website van de regionale onderwijsdienst in jouw autonome gemeenschap. Daar vind je de officiële klachtenkanalen, inclusief een anoniem meldpunt in veel regio's.
Als je zelf gepensioneerd bent of werkt en geen kinderen op school hebt, maar wel betrokken bent bij kerkgebonden buurtactiviteiten of vrijwilligerswerk, gelden dezelfde meldwegen.
De uitspraken van de paus in Madrid zijn een begin. Of de Spaanse Kerk ze omzet in concrete transparantie, hangt af van de druk die de samenleving en de politiek blijven uitoefenen. Als expat hoef je die discussie niet te voeren, maar het is goed om te weten waar je staat als je ermee te maken krijgt. Heb je vragen over jouw situatie in Spanje? Bekijk het netwerk van professionals.